30 લાખનું દેવું ચૂકવવા રશિયા ગયો રમૈયા, મૃતદેહ પાછો ફર્યો:માતા બોલી- એક ફોન પછી પરિવાર વિખેરાઈ ગયો, મોસ્કોમાં મોત સામે લડી રહ્યા છે બે ભારતીયો

16 મેની રાત્રે ઓડિશામાં રહેતા એ ગણેશ પાસે નાના ભાઈ રમૈયાનો ફોન આવ્યો. જણાવ્યું કે ઘરના ખર્ચ માટે 22 હજાર રૂપિયા મોકલી રહ્યો છે. રમૈયા દોઢ મહિના પહેલા જ કન્સ્ટ્રક્શન સાઇટ પર કામ કરવા માટે રશિયા ગયો હતો. માતા સાથે પણ વાત થઈ. કહ્યું કે નાઇટ ડ્યુટી પર છે અને ખાવાનું ખાઈને સાઇટ પર જવાની તૈયારી કરી રહ્યો છે. બધું રોજની જેમ સામાન્ય હતું. બીજા દિવસે સવારે ફરીથી કોલ આવ્યો. આ વખતે ફોન રમૈયાના રૂમ પાર્ટનર દેવેન્દ્રનો હતો. તેણે જણાવ્યું કે સવારે આશરે 5 વાગ્યે કંપનીની સાઇટ પર યુક્રેને કેટલાય ડ્રોન હુમલા કર્યા. તે સમયે રમૈયા પણ સાઇટ પર હતો અને હુમલાનો શિકાર થઈ ગયો. બપોર થતાં-થતાં તેના મોતના સમાચાર આવી ગયા. ઘટનાને 10 દિવસથી વધુ સમય વીતી ચૂક્યો છે, રમૈયાના અંતિમ સંસ્કાર પણ કરી દેવામાં આવ્યા છે, પરંતુ ગંજામમાં રહી રહેલો તેનો પરિવાર હજી પણ આ આઘાતમાંથી બહાર આવી શક્યો નથી. પરિવાર પરેશાન છે કે હવે રમૈયાના ગયા પછી બહેનોના લગ્ન માટે લીધેલું 30 લાખનું દેવું કોણ ઉતારશે. રમૈયાની સાથે હુમલામાં ઓડિશાના વધુ બે યુવકો ઘાયલ થયા છે. બંને હજી પણ મોસ્કોની હોસ્પિટલમાં દાખલ છે. દર મહિને 35 હજાર રૂપિયા ઘરે મોકલતો હતો, હવે પરિવાર નિરાધાર રમૈયા મોસ્કોમાં તુર્કીની ઓઇલ અને ગેસ કંપનીમાં સ્ટીલ ઇરેક્ટર તરીકે કામ કરી રહ્યો હતો. તેના પરિવારને મળવા માટે અમે ગંજામના ચિકિટી બ્લોકના માધબાંધા ગામે પહોંચ્યા. ઘર પર મળેલા રમૈયાના મોટા ભાઈ એ. ગણેશ જણાવે છે, 'પરિવારમાં માતા-પિતા અને ભાઈ-બહેન બધા જ દિહાડી મજૂર છે. આનાથી જ ઘરનો ખર્ચ ચાલે છે. બહેનોના લગ્ન માટે આશરે 30 લાખ રૂપિયાનું દેવું લીધું છે. આ ચૂકવવા માટે રમૈયા રશિયા ગયો હતો.' 'તે આશરે એક વર્ષથી રશિયામાં કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટરમાં ઇલેક્ટ્રિકલ લાઇન અને સ્ટ્રક્ચરલ કામ કરી રહ્યો હતો. આ જ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં રજા લઈને ગામડે પાછો આવ્યો હતો. થોડા દિવસ ઘરે વિતાવ્યા પછી તે 22 માર્ચે ફરીથી મોસ્કો ગયો હતો, પરંતુ શું ખબર હતી કે આ બધું થઈ જશે.' ગણેશ આગળ જણાવે છે, 'રમૈયા દર મહિને આશરે 42 હજાર રૂપિયા કમાતો હતો, જેમાંથી 35 હજાર ઘરે મોકલી દેતો હતો. જ્યારે મોતના એક દિવસ પહેલા તેની સાથે વાત થઈ હતી, ત્યારે પણ તે પરિવારની જ ચિંતામાં હતો.' 'આના બીજા દિવસે અમે બધા એક સ્થાનિક કાર્યક્રમમાં ગયા હતા. ત્યાં જ રમૈયાના મિત્ર પાસેથી ડ્રોન હુમલાની ખબર પડી. આ સાંભળતા જ કાર્યક્રમનો માહોલ બગડી ગયો. થોડીવાર પછી તો રમૈયાના મોતના સમાચાર મળી ગયા. પહેલા તો અમને વિશ્વાસ ન થયો. અમે ભાગીને એ માયકોન એજન્સી પાસે પહોંચ્યા, જેણે તેને રશિયા મોકલ્યો હતો. ત્યાંથી પણ મળેલા મોતના સમાચારથી અમારી આશાઓ જ તૂટી ગઈ.' માતા બોલી- અમે ભૂખ્યા રહેવા મજબૂર, હવે કોણ સંભાળશે રમૈયાની માતા રડતા રડતા કહે છે, 'તે અમારા પરિવારનો સૌથી મોટો સહારો હતો. અમે બધા મજૂરી કરીને રોજ માંડ 200થી 500 રૂપિયા કમાઈ શકીએ છીએ. કેટલાય દિવસ એવા પણ હોય છે, જ્યારે કામ નથી મળતું અને પરિવારે ભૂખ્યા સૂવું પડે છે. તેના મોકલેલા પૈસાથી જ ઘર ચાલી રહ્યું હતું. હવે કોણ અમને સહારા આપશે.' રમૈયાના હજી લગ્ન થયા નહોતા. પરિવારના લોકોએ જણાવ્યું કે આ વખતે તે ગામડે પાછો ફરીને પોતાનું નાનું-મોટું કામ શરૂ કરવા માંગતો હતો. તેણે પાછા આવીને લગ્ન કરવાની પણ તૈયારી કરી હતી. તે કહેતો હતો કે હવે માતા-પિતાને મજૂરી કરવા નહીં દે, પરંતુ તે પહેલા જ આ દુર્ઘટના થઈ ગઈ. રમૈયાના કાકા નારાયણ દિલ્હીમાં મજૂરી કરે છે. તેઓ તેના મોતના સમાચાર સાંભળીને ગામડે આવેલા છે. તેઓ કહે છે, ‘ગરીબી અને કામ ન મળવાના કારણે ગામના છોકરાઓ કામ માટે બહાર જવા મજબૂર છે. અમારો રમૈયા પણ એટલા માટે જ બહાર ગયો, નહિતર કોઈ જીવ જોખમમાં મૂકીને રશિયા કેમ જાય. હવે તેના ઘરડા મા-બાપની સંભાળ કોણ રાખશે.’ મોસ્કોમાં જિંદગીની જંગ લડી રહેલા ઓડિશાના વધુ બે મજૂર મોસ્કોમાં રમૈયાની સાથે જ ઓડિશાના ખેત્રબાસી રેડ્ડી અને તેજેશ્વર રેડ્ડી પણ હુમલાનો શિકાર બન્યા. બંને અત્યારે મોસ્કોની હોસ્પિટલમાં દાખલ છે. તેમના પરિવારોને મળવા અમે ગંજામના કોથારસિંગ ગામે પહોંચ્યા. ખેત્રબાસીના ઘરે તેમની પત્ની મળ્યા. તેમણે જણાવ્યું, 'ખેત્રબાસીના ગળા અને ચહેરા પર ગંભીર ઈજાઓ થઈ છે. પરિવાર પાસે તેમને ભારત લાવીને સારવાર કરાવવાના પૈસા નથી, તેથી તે મોસ્કોમાં જ છે. ત્યાં કંપની તેમની સારવાર કરાવી રહી છે.' તેમણે ખેત્રબાસી સાથે અમારી ફોન પર વાત પણ કરાવી. ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે જણાવ્યું કે 17 મેના રોજ કુલ 7 ડ્રોન હુમલા થયા હતા અને આશરે 15 લોકો આની લપેટમાં આવ્યા હતા. હુમલામાં માત્ર રમૈયાનું જ મોત થયું નહોતું, અઝરબૈજાનનો એક મજૂર પણ માર્યો ગયો હતો. આ સિવાય ગોપાલપુરથી સુનીલ, પારલાખેમુંડીથી ચિનારા અને દાસરથીની સાથે બેનીપુરથી દુર્યોધન પણ ઘાયલ થયા હતા. આ પછી તેજેશ્વર રેડ્ડીના ઘરે અમને તેમની માતા મળ્યા. તેમણે ઉડિયા ભાષામાં જ જણાવ્યું, '17 મેના રોજ બપોરે 3 વાગ્યે દુર્ઘટનાની ખબર પડી. દીકરાનો ચહેરો અને હાથ-પગ બધું જ જખમી છે.' અમે જ્યારે પૂછ્યું કે તમારા દીકરા સાથે કોઈ વાત થઈ કે શું? તેઓ જવાબમાં કહે છે, 'તે અત્યારે વાત કરી શકતો નથી. વીડિયો કોલ પર માત્ર અમને જોઈ રહ્યો છે.' તેમણે વીડિયો કોલ કરીને અમને તેજેશ્વરને બતાવ્યો પણ ખરો. 66 લાખ રૂપિયા કમ્પેન્સેશન નક્કી, પરિવાર બોલ્યો- હજી નથી મળ્યું રશિયામાં આ સમયે આશરે 70 હજાર ભારતીયો કામ કરી રહ્યા છે. વળી ઓડિશાના ગંજામ અને કેન્દ્રાપાડા જિલ્લામાંથી સૌથી વધુ યુવાનો રશિયામાં કામ કરી રહ્યા છે. ગંજામથી દર વર્ષે આશરે 200 અને કેન્દ્રાપાડાથી 150 યુવકો લોકલ એજન્સીઓ દ્વારા રશિયા જઈ રહ્યા છે. રમૈયાના રશિયા મોકલનારી માયકોન એન્જિનિયરિંગ ટ્રેનિંગ એન્ડ ટેસ્ટિંગ સેન્ટરના માલિક બાસુદેવ રેડ્ડી જણાવે છે કે અમારી એજન્સી સ્કીલ ડેવલપમેન્ટ અને રિક્રૂટમેન્ટ નું કામ કરે છે. બાસુદેવ જણાવે છે, 'દુર્ઘટનાની માહિતી મળતા જ અમે કંપની અને મોસ્કોમાં હાજર તેના અધિકારીઓ સાથે વાત કરીને મોતના સમાચાર કન્ફર્મ કર્યા. આ પછી તેની ડેડબોડી પાછી લાવવા માટે કંપનીના અધિકારીઓને મેઈલ કર્યો અને ઓડિશા સરકારની મદદ લીધી.' 'આ દરમિયાન અમે રમૈયાના પરિવારની કંપનીના ડાયરેક્ટર સાથે વીડિયો કોન્ફરન્સ પર વાત કરાવીને વળતરની રકમ નક્કી કરાવી. કંપનીએ 66 લાખ રૂપિયા કમ્પેન્સેશન આપવાની વાત કહી છે.' જોકે રમૈયાના પરિવારનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી પૂરેપૂરું વળતર મળ્યું નથી. ડેથ સર્ટિફિકેટ અને બાકીના જરૂરી દસ્તાવેજોની પ્રક્રિયા પણ પૂરી થઈ નથી. તેમણે વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO)નો મદદ માટે સંપર્ક કર્યો, પરંતુ ત્યાંથી પણ કોઈ નક્કર જવાબ મળ્યો નથી. 5 વર્ષમાં વિદેશમાં 37,740 ભારતીય મજૂરોના મોત થયા ભારતમાંથી દર વર્ષે આશરે 6થી 8 લાખ લોકો ઇમિગ્રેશન ચેક રિક્વાયર્ડ (ECR) કેટેગરી હેઠળ વિદેશમાં કામ કરવા જાય છે. આમાં મોટી સંખ્યામાં રોજિંદા મજૂરો, કન્સ્ટ્રક્શન વર્કર, ડ્રાઈવર, વેલ્ડર, ઇલેક્ટ્રિશિયન અને ઘરેલું કામદારો હોય છે. 2021થી 2025 વચ્ચે વિદેશમાં કામ કરવા ગયેલા 37,740 ભારતીય મજૂરોના મોત નોંધાયા છે. જો આની સરેરાશ જોઈએ તો દરરોજ 20થી વધુ ભારતીય કામદારો વિદેશમાં જીવ ગુમાવી રહ્યા છે. માત્ર 2025ના આંકડા જોઈએ તો વિદેશમાં કામ કરવા ગયેલા 7,854 ભારતીય મજૂરોના મોત થયા હતા. આમાંથી 86%થી વધુ મોત ખાડી દેશો યુએઈ (UAE) અને સાઉદી અરેબિયામાં નોંધાયા છે. રશિયાની સેના અથવા તેની સાથે જોડાયેલા કોન્ટ્રાક્ટ્સમાં ગયેલા 217 ભારતીયોમાંથી 49 ભારતીયોના મોત થઈ ચૂક્યા છે. ડિસેમ્બર 2025માં રાજ્યસભામાં સરકારે જણાવ્યું હતું કે 26 ભારતીયોના મોતની પુષ્ટિ રશિયા તરફથી કરવામાં આવી છે.