મિસાઇલથી હુમલો અને જહાજ તબાહ, હોર્મુઝમાં 30 દિવસ ફસાયા અશોક:એક અઠવાડિયાનું જમવાનું આખો મહિનો ચલાવ્યું, હજુ પણ યુદ્ધની વચ્ચે ફસાયેલા છે 300 જહાજ

11 સેકન્ડનો એક વીડિયો છે. તેમાં એક જહાજ છે, જેના આગળના ભાગમાંથી ધુમાડો નીકળી રહ્યો છે. વીડિયો બનાવનાર વ્યક્તિ કેમેરા ફેરવીને દૂર એક બીજું જહાજ બતાવે છે, જે કદાચ નેવીનું છે. ભારતીય નાવિકોના સંગઠન ફોરવર્ડ સીમેન્સ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયાનો દાવો છે કે આ જહાજ ભારતનું છે અને તેના પર 8 જૂને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઓમાન તટ પાસે હુમલો થયો હતો. જહાજ પર 24 ભારતીય નાવિકો સવાર હતા, જેમનું ઇન્ડિયન નેવી દ્વારા રેસ્ક્યુ કરવામાં આવ્યું. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે છેલ્લા 101 દિવસથી હોર્મુઝની આ જ સ્થિતિ છે. લગભગ 167 કિમી લાંબા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો સૌથી સાંકડો ભાગ 33 કિમી પહોળો છે. યુદ્ધ પહેલાં દરરોજ દુનિયામાં ઓઈલ પરિવહન કરતું 5મું જહાજ અહીંથી પસાર થતું હતું. ઓડિશાના મરીન ઓફિસર અશોક દીક્ષિત 27 ફેબ્રુઆરીએ કતારથી LPGનું જહાજ લઈને નીકળ્યા હતા. 28 ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું. અશોકનું જહાજ હોર્મુઝમાં ફસાઈ ગયું. 30 દિવસ ત્યાં જ ફસાયેલું રહ્યું. ભાસ્કરે તેમના દ્વારા જાણ્યું કે હોર્મુઝમાંથી બહાર નીકળવું કેટલું ખતરનાક છે અને તેમનો શું અનુભવ રહ્યો. અશોકનો દાવો છે કે હજુ પણ ત્યાં 300થી વધુ જહાજો ફસાયેલા છે. તેમાંથી 20 થી 22 ભારતના છે. સંપૂર્ણ વાતચીત… સવાલ: અચાનક યુદ્ધ શરૂ થવાથી હોર્મુઝ પાર કરવામાં શું મુશ્કેલી આવી? જવાબ: યુદ્ધ શરૂ થતાં જ અમે ફસાઈ ગયા. બહાર નીકળવાનો કોઈ સવાલ જ નહોતો. એક જગ્યાએ એન્કર નાખીને ઊભા રહી ગયા. કોઈ હલનચલન નહીં. આવી સ્થિતિમાં નિયમની કોઈ વાત જ આવતી નથી. 30 દિવસ આમ જ ઊભા રહ્યા. હોર્મુઝ પાર કરવાની પરવાનગી નહોતી. બાકી તો આ આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ છે. સામાન્ય દિવસોમાં કોઈ મુશ્કેલી થતી નથી. આરામથી એન્ટ્રી-એક્ઝિટ થાય છે. અત્યારે તેની પરવાનગી નથી. સવાલ: હોર્મુઝ પાર કરતી વખતે સૌથી મોટો ખતરો શું છે, ઈરાની સેના, સમુદ્રમાં બિછાવેલી સુરંગો કે આકાશમાંથી આવતા ડ્રોન? જવાબ: આખો પર્શિયન ગલ્ફ સળગી રહ્યો છે. અમે વચ્ચે ઊભા હતા અને કંઈ પણ થઈ શકતું હતું. ભલે મિસાઈલ હોય કે ડ્રોન હોય કે સિંગલ ફાયરિંગ, ડર તો રહે જ છે. મારા 15-17 વર્ષના કરિયરમાં મેં ક્યારેય આવી સ્થિતિ જોઈ નથી. ક્યારેય વિચાર્યું નહોતું કે આ રીતે ફસાવું પડશે. હવે તો ઘણી સારી સ્થિતિ છે. માર્ચમાં તો એટલું ફાયરિંગ થઈ રહ્યું હતું કે એક દિવસમાં 6 દેશો પર હુમલો થઈ રહ્યો હતો. ત્યાં ફસાયેલા લોકો જેવું જણાવી રહ્યા છે, તે હિસાબે હવે ખતરો ઓછો છે. બસ અવર-જવર બંધ છે. સવાલ: ત્યાં ફસાયા હતા, તો તમારી માનસિક સ્થિતિ કેવી હતી, ખાવા-પીવાની વ્યવસ્થા કેવી રીતે થતી હતી? જવાબ: વરિષ્ઠ અધિકારીઓની જવાબદારી હોય છે કે તેઓ ગભરાય નહીં. જો આપણે ગભરાઈશું, તો જુનિયરો વધુ ડરશે. તેમને વારંવાર કહીએ છીએ કે બધું ઠીક થઈ જશે. કામ કરો. બધા પોતાને વ્યસ્ત રાખો. કોઈ દબાણ ન લો. સૌથી વધુ દબાણ પરિવારનું હોય છે. તેઓ સમાચાર જોઈ રહ્યા હોય છે, તો ડરીને સવાલ કરે છે. હું ગલ્ફ ઇન્ડિયા માટે કામ કરું છું. ગલ્ફમાં લોડ કરીએ છીએ, ભારતમાં ડિસ્ચાર્જ કરીએ છીએ. જો તમે ભારત આવશો તો 4 થી 5 દિવસ ગુજરાત, મુંબઈ, મેંગલોર માટે મળશે. પૂર્વ કિનારે જશો તો 8 થી 10 દિવસ લાગશે. મતલબ 4 થી 10 દિવસની વચ્ચે મુસાફરી થાય છે. અમે આટલા દિવસ ઉપરાંત વધારાનું ખાવા-પીવાનું પણ રાખીએ છીએ. અમારે ગલ્ફથી લોડ કરીને ભારતમાં પૂર્વ કિનારે ડિસ્ચાર્જ કરવાનું હતું. અમે 7-8 દિવસનું ખાવાનું લઈ લીધું. પછી અમે હોર્મુઝમાં ફસાઈ ગયા. દિવસો વીતવા લાગ્યા તો અમે રાશનિંગ શરૂ કરી દીધું. ખાવા-પીવા પર નિયંત્રણ કર્યું. ખાવાનું બધાને મળે, પણ બરબાદ ન થાય. રોજ સામાન ચેક કરતા હતા. વોશિંગ મશીન બે દિવસમાં એકવાર ચલાવીએ છીએ, તેને અઠવાડિયામાં એકવાર કરી દીધું. આમ કરીને આખો સમય કાઢ્યો. અમારું ખાવાનું પૂરું થવાનું હતું. નસીબ સારા હતા કે તે પહેલા જ અમે ત્યાંથી નીકળી ગયા. સવાલ: હોર્મુઝમાં જે જગ્યાએ જહાજ ફસાયા, તે વિસ્તાર કેવો છે? તેને પાર કરવામાં કેટલો સમય લાગ્યો? જવાબ: એક તરફ ઈરાન કોસ્ટ અને બીજી તરફ ઓમાન કોસ્ટ છે. ઓમાન તરફ પહાડો છે. ઈરાનનો કિનારો સીધો છે. આ લગભગ 32 થી 36 કિમીનો વિસ્તાર છે. અહીં તમે ક્યાંયથી પણ જઈ શકતા નથી. આ માટે એક ટ્રાફિક સેપરેશન સ્કીમ, એટલે કે TSS છે. આ એક પ્રકારનો ટ્રેક છે. તેને ઇન્ટરનેશનલ મેરીટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશન ભલામણ કરે છે. જો તમે ટ્રેકથી બહાર જાઓ છો અને કંઈક થઈ જાય છે, તો વીમો નહીં મળે. TSS પાર કરવામાં લગભગ 3 કલાક લાગે છે. યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, તેથી ડેન્જર ઝોન પાર કરવામાં લગભગ 22 કલાક લાગી ગયા. 5 થી 6 કલાક તો ખૂબ જ ખતરનાક હતા. ક્યાંક જહાજ સળગી રહ્યા હતા. મિસાઈલો પડી હતી. ક્યાંક તૂટેલા જહાજ ઊભા છે. ગલ્ફ ઓફ ઓમાન પહોંચ્યા પછી અમે સુરક્ષિત થયા. સવાલ: શું મુસાફરી દરમિયાન ઈરાની કે અમેરિકી સેના તરફથી રેડિયો પર ચેતવણી આવી? જવાબ: હા, મુસાફરી દરમિયાન રેડિયો પર ચેતવણીઓ આવતી હતી. જે વિસ્તારમાંથી અમને હોર્મુઝ પાર કરવાનું હતું, તેની આસપાસની પરિસ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ હતી. એક જહાજ પર હુમલો થયો. આ પછી રેડિયો પર જાહેરાત કરવામાં આવી કે ‘Hormuz is currently closed, no ships are allowed to transit.’ 28 ફેબ્રુઆરીએ પણ ઈરાન તરફથી રેડિયો પર ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે કોઈ પણ જહાજ આ રૂટથી આગળ ન વધે. સવાલ: શું ક્યારેય તમારી આસપાસ હુમલો થયો હતો? જવાબ: 19 તારીખે કતારના LNG ટર્મિનલ પર હુમલો થયો હતો. હું અને મારો એક જુનિયર વાતો કરી રહ્યા હતા, ત્યારે જ અમારી નજીક મિસાઈલ પડી. કતારે 2-3 મિસાઈલ ઇન્ટરસેપ્ટ કરી હતી. તેના ટુકડા અમારી આસપાસના કેટલાક જહાજો પર પડ્યા હતા. કોઈ ઘાયલ થયું ન હતું, પરંતુ જહાજોને નુકસાન થયું હતું. કતાર નેવીએ બધાને ફોન કરીને પૂછ્યું પણ હતું કે તમને નુકસાન થયું છે? સવાલ: હોર્મુઝ પાર કરતી વખતે કયા કાયદાઓનું પાલન કરવું પડે છે? જવાબ: ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો અને નેવિગેશન પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડે છે. હોર્મુઝ નેવિગેશનના દૃષ્ટિકોણથી ખૂબ જ સંવેદનશીલ માનવામાં આવે છે. જહાજોને નિર્ધારિત નેવિગેશન ચેનલનો જ ઉપયોગ કરવો પડે છે. આવતા અને જતા જહાજો માટે અલગ-અલગ ટ્રેક હોય છે. હોર્મુઝમાં પ્રવેશતા પહેલા દરેક શિપિંગ કંપનીના પોતાના સુરક્ષા નિયમો પણ હોય છે. આ કંપની પ્રમાણે અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. મુસાફરી દરમિયાન જહાજના તમામ અધિકારીઓ અને ક્રૂને એલર્ટ રહેવું પડે છે. એન્જિનને હંમેશા રેડી પોઝિશનમાં રાખવામાં આવે છે જેથી જરૂર પડ્યે જહાજને તરત જ નિયંત્રિત કરી શકાય. સવાલ: ભારત સરકાર કે ઇન્ડિયન નેવી તરફથી કોઈ મદદ મળી? જવાબ: હા, ઇન્ડિયન નેવીના કારણે જ અમે બહાર નીકળી શક્યા. તેમણે 28 માર્ચે અમારી સાથે વાત કરી. 29 માર્ચની સવારે અમે ત્યાંથી નીકળી શક્યા. 36 દિવસ ફસાયેલા રહ્યા પછી અમે ઇન્ડિયન નેવીને જોઈ, તો બધા ખૂબ ખુશ થયા. ઈરાને ઈઝરાયલ પર હુમલા રોક્યા, યુદ્ધવિરામના પ્રયાસમાં અમેરિકા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે 39 દિવસના યુદ્ધ બાદ 7-8 એપ્રિલે પ્રથમ અસ્થાયી યુદ્ધવિરામ પર સહમતિ બની હતી. બે મહિના પછી, ઈરાને 7 જૂનની રાત્રે ઈઝરાયલ પર બેલિસ્ટિક મિસાઈલો છોડી. આ હુમલો લેબનોનમાં ઈઝરાયલી હુમલાના જવાબમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ઈઝરાયલના મતે, એપ્રિલમાં યુદ્ધવિરામ પછી આ પહેલીવાર છે જ્યારે ઈરાને તેના પર મિસાઈલ હુમલો કર્યો છે. 8 જૂને ઈરાને કહ્યું કે તેણે હાલ પૂરતું ઈઝરાયલ વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી રોકી દીધી છે. જોકે, તેણે ચેતવણી પણ આપી કે જો ઈઝરાયલ ફરીથી લેબનોન પર હુમલો કરશે તો પહેલાં કરતા વધુ કડક જવાબ આપવામાં આવશે. બીજી તરફ, અમેરિકા યુદ્ધવિરામ અને શાંતિ કરાર માટે પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે ઈઝરાયલ અને ઈરાન બંને સંઘર્ષ રોકવા માંગે છે અને અંતિમ કરારને લઈને વાતચીત આગળ વધી રહી છે.