‘હિન્દી અમારા પર બોજ, તમિલ અમારી માતા’:સ્ટેશનના નામ પર કાળી શાહી, તમિલ લોકો બોલ્યા- જે હિન્દી લાદશે, તમિલનાડુ તેને રિજેક્ટ કરશે

‘જો હિંમત હોય, તો ગોળી ચલાવો.’ હિન્દીના વિરોધમાં પ્રદર્શન કરી રહેલા એક યુવકે સેન્ટ્રલ ફોર્સના જવાનને લલકારતા આ વાત કહી. જવાને તેના પગમાં ગોળી મારી દીધી. આસપાસ હાજર લોકો યુવકને હોસ્પિટલ લઈ ગયા. પાટા-પિંડી થઈ, પરંતુ તે લંગડાતા લંગડાતા ફરી રસ્તા પર આવી ગયો. થોડી વારમાં ફરી ગોળી વાગી અને તેનું મૃત્યુ થયું. તમિલનાડુમાં આ યુવકને ‘અનડેડ પ્રોટેસ્ટર’ એટલે કે જીવિત આંદોલનકારી માનવામાં આવે છે. 1965માં ઓફિશિયલ લેંગ્વેજ એક્ટના વિરોધમાં મદુરાઈથી લઈને ચેન્નાઈ સુધી લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા. વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીએ સેન્ટ્રલ ફોર્સ મોકલી દીધી. ફાયરિંગમાં 70 લોકો માર્યા ગયા. વિરોધમાં ત્રણ લોકોએ પોતાની જાતને આગ લગાવી દીધી. આ પ્રોટેસ્ટ ‘હિન્દી વિરોધ’ અને પોલાચી નરસંહાર તરીકે ઓળખાય છે. આ પછી તમિલનાડુમાંથી કોંગ્રેસ ખતમ થઈ ગઈ અને DMK એ પોતાની જગ્યા બનાવી લીધી. 23 એપ્રિલે તમિલનાડુમાં વિધાનસભા ચૂંટણી માટે વોટિંગ છે. પ્રચાર દરમિયાન એક રિપોર્ટરે CM સ્ટાલિનને પૂછ્યું- કેન્દ્ર સરકાર CBSE શાળાઓમાં થ્રી લેંગ્વેજ પોલિસી લાગુ કરશે, હિન્દી ભાષા ભણવી પણ ફરજિયાત હશે... સ્ટાલિને તરત જવાબ આપ્યો- ‘જ્યાં સુધી DMK છે, તમિલનાડુમાં આવું થવા દઈશું નહીં.’ તો શું તમિલનાડુમાં હિન્દી વિરોધ હજુ પણ છે? વાંચો આ રિપોર્ટ... કેન્દ્રની પ્રોપર્ટી પર હિન્દી, રાજ્યની બિલ્ડિંગમાંથી ગાયબ ભારતના 28 રાજ્યોમાં તમિલનાડુ એકમાત્ર એવું રાજ્ય છે, જેણે પોતાના ત્યાં ત્રણ ભાષાની ફોર્મ્યુલા લાગુ કરી નથી. આની અસર ચેન્નાઈ સેન્ટ્રલ રેલવે સ્ટેશનની બહાર નીકળતા જ દેખાવા લાગે છે. બિલ્ડિંગ પર ત્રણ ભાષાઓ તમિલ, હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં બોર્ડ લાગેલા છે. મોટા અક્ષરોમાં હિન્દીમાં લખ્યું છે- પુરટ્ચિ તલૈવર ડો. એમજી રામચંદ્રન સેન્ટ્રલ રેલવે સ્ટેશન. અહીંથી અડધો કિમી દૂર ચેન્નાઈ કોર્પોરેશનની બિલ્ડિંગ છે. આના પર લાગેલા બોર્ડમાંથી હિન્દી ગાયબ છે, ફક્ત તમિલ અને અંગ્રેજી લખેલું છે. હું રિપોર્ટિંગ માટે ભારતના મોટાભાગના નોન-હિન્દી રાજ્યોમાં ગયો છું. થોડી ઘણી હિન્દી બધાને આવડે છે. તમિલનાડુના રસ્તાઓ પર ફરતા હિન્દી બિલકુલ સંભળાતી નથી. ઓટો ડ્રાઈવરથી લઈને દુકાનદાર સુધી, કોઈની પણ સાથે વાત કરવી હોય, તો બસ અંગ્રેજી વિકલ્પ છે. ચેન્નાઈ સેન્ટ્રલની બરાબર સામે એક બીજું રેલવે સ્ટેશન છે ચેન્નાઈ પાર્ક. સ્ટેશન કેન્દ્ર સરકારની પ્રોપર્ટી છે, એટલે અહીં ત્રણ ભાષાઓમાં બોર્ડ લાગેલા છે. અહીં હિન્દીમાં જે લખ્યું છે, તેના પર કાળો કલર લગાવ્યાના નિશાન છે. 11 માર્ચે PM મોદીના તમિલનાડુ પ્રવાસ પહેલા હિન્દી શબ્દો પર બ્લેક પેઇન્ટ સ્પ્રે કરી દેવામાં આવ્યો હતો. સૂત્રોચ્ચાર થયા ‘તમિલ વાઝગા, હિન્દી ઓઝિગા’ એટલે કે ‘તમિલ ઝિંદાબાદ, હિન્દી મુર્દાબાદ..’ ભાષાને લઈને ઉગ્ર વિરોધ અને કાલિખ પોતવાની ઘટનાઓ પાછળ રાજકીય પક્ષો સીધી રીતે સામેલ નથી હોતા, પરંતુ નાના પ્રોક્સી સંગઠનોનો સહારો લે છે. ચેન્નાઈ પાર્કની ઘટના પાછળ ‘મે-17’ નામના સંગઠનની ભૂમિકા હતી. કહેવા માટે આ શ્રીલંકન તમિલોના મુદ્દા પર કામ કરે છે, પરંતુ આ પ્રકારના સંગઠનનું માત્ર નામ વપરાય છે. DMK આ ઘટનાઓનું ખુલ્લેઆમ સમર્થન તો નથી કરતી, પરંતુ તેના કાર્યકરોની ભૂમિકા હોય છે. તમિલનાડુમાં હિન્દી વિરોધ 100 વર્ષ જૂનો, લોકો બોલ્યા- હિન્દી બોજ છે, વેંઢારીશું નહીં આ પ્રકારના પ્રોટેસ્ટમાં સામેલ રહેલા DMKના એક કાર્યકર સાથે અમે વાત કરી. તેઓ પાર્ટીની લેંગ્વેજ વિંગમાં એક્ટિવ છે. નામ જણાવવા માંગતા નહોતા. સુરેશ (બદલેલું નામ) કહે છે ‘તમિલનાડુના લોકો પોતાની ભાષાને લઈને લાગણીશીલ છે. અમે તમિલ સિવાય કોઈ બીજી ભાષા પસંદ નથી કરતા. હિન્દી થોપવાનું કોઈ પણ કિંમતે સહન નહીં કરીએ.’ પરંતુ માત્ર તમિલથી તો કામ નહીં ચાલે, તમિલનાડુની બહાર કેવી રીતે વાત કરશો? સુરેશ જવાબ આપે છે, ‘અમે અંગ્રેજીથી બાકીની દુનિયા સાથે જોડાઈ શકીએ છીએ. હિન્દી બોજ છે. તેને વેંઢારવા માટે મજબૂર કરવામાં આવી રહ્યા છે.’ તમિલનાડુમાં હિન્દી વિરોધની રાજનીતિ અંદાજે 90 વર્ષ જૂની છે. 1937માં મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના CM સી રાજગોપાલાચારીએ શાળાઓમાં હિન્દી ફરજિયાત કરી હતી. તેની સામે તમિલનાડુમાં આંદોલન ઊભું થઈ ગયું. જસ્ટિસ પાર્ટીના પેરિયારે પહેલીવાર ‘હિન્દી થોપવું’ શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો. આ સૌથી મોટો સૂત્ર બની ગયો. 1965માં ફરી લેંગ્વેજ એક્ટના વિરોધમાં આંદોલન થયું. તમિલનાડુમાં હિન્દી હંમેશા વૈકલ્પિક ભાષા જ રહી. DMK હોય કે થલાપતિ સપોર્ટર, હિન્દીની જબરદસ્તી વિરુદ્ધ ચેન્નાઈમાં મળેલી 40 વર્ષની વિજયલક્ષ્મી મદુરાઈ પાસે તિંદિવરનની રહેવાસી છે. તમિલ ભાષાને લઈને ખૂબ ઈમોશનલ છે. કહે છે, ‘તમિલ માતા જેવી છે. અમે તેમાં સ્વાભિમાન જોઈએ છીએ.’ 55 વર્ષના કેવી રાજન ચેન્નાઈથી અંદાજે 500 કિમી દૂર તિરુપપુરમાં કાર એસેસરીઝનો બિઝનેસ કરે છે. DMKને પસંદ નથી કરતા. સુપરસ્ટાર થલાપતિ વિજયના સમર્થક રાજન કહે છે, ‘તમિલનાડુમાં કોઈ પાર્ટી હિન્દી લાગુ કરવાની હિમાયત કરશે, તો તેને કોઈ સમર્થન નહીં આપે.’ 76 વર્ષના રિટાયર્ડ કર્મચારી એમ મુનિયાંડિ પણ ‘ફરજિયાત હિન્દી’ના વિરોધમાં છે. તેઓ કહે છે, ‘સેન્ટરના લોકો હિન્દી સાથે ફરજિયાત લગાવે છે, એ તેમણે છોડવું પડશે. હિન્દી બોલવી એ જ ભારતીય હોવાની એકમાત્ર શરત નથી.’ ‘હિન્દી શીખવાથી કોન્ફિડન્સ આવ્યો, બોલવામાં મજા આવે છે’ એવું પણ નથી કે તમિલનાડુમાં લોકો હિન્દી નથી શીખી રહ્યા. 1918માં મહાત્મા ગાંધીએ દક્ષિણ ભારતમાં હિન્દીને લિંક લેંગ્વેજ (જોડાણની ભાષા) બનાવવા માટે ‘દક્ષિણ ભારત હિન્દી પ્રચાર સભા’ની શરૂઆત કરી હતી. અમે ચેન્નાઈમાં આ સંસ્થાના કેમ્પસ પહોંચ્યા. અહીં હિન્દી શીખી રહેલી તનુજા 8 વર્ષથી ચેન્નાઈમાં રહી રહી છે. હિન્દી પ્રચાર સભામાં B.Ed.નો અભ્યાસ કરી રહી છે. હિન્દી બોલે છે, પણ થોડી અટકીને. મદ્રાસ યુનિવર્સિટીના MA હિન્દીમાં માત્ર 4 સ્ટુડન્ટ અમે હિન્દી પ્રચાર સભામાં પ્રોફેસર ડો. મંજુનાથને પૂછ્યું કે તમિલનાડુમાં તો ટુ લેંગ્વેજ પોલિસી છે, તો લોકો કેમ હિન્દી ભણવા આવે છે? તેઓ કહે છે, ‘આ તમિલનાડુ સરકારની પોલિસી છે. આના પર મારું વાત કરવું યોગ્ય નથી. મેં અનુભવ્યું છે કે દરેક વ્યક્તિ હિન્દી ભાષા ભણવા માંગે છે. આનાથી બાકી દેશના લોકો સાથે જોડાવામાં મદદ મળી શકે છે.’ જોકે, મદ્રાસ યુનિવર્સિટીમાં હિન્દી વિભાગની હાલત ખરાબ છે. માસ્ટર્સના કોર્સમાં માત્ર 4 સ્ટુડન્ટ છે. વિભાગના વડા પ્રોફેસર અન્નપૂર્ણા કહે છે કે યુવા પેઢી એન્જિનિયરિંગ-મેડિકલનો અભ્યાસ કરવા માંગે છે. કોઈ ભાષા ભણવા નથી માંગતું. હિન્દી તો બહુ દૂરની વાત છે, લોકો તમિલ પણ ભણવા નથી માંગતા. ‘હિન્દી ન બોલનારાઓને બીજા દરજ્જાના નાગરિક ન બનાવી શકાય’ હિન્દી સાથે જોડાયેલા સવાલો પર અમે DMK નેતા એસએએસ હફીઝુલ્લાહ સાથે વાત કરી. તેઓ જણાવે છે, ‘હિન્દી થોપવાની કોશિશ 90 વર્ષથી થઈ રહી છે. તમે હિન્દી ન બોલનારાઓને બીજા દરજ્જાના નાગરિક ન બનાવી શકો. થ્રી લેંગ્વેજ પોલિસી હેઠળ આ જ કોશિશ થઈ રહી છે.’ સ્ટેશન પર કાલિખ પોતવી અને ઉગ્ર પ્રદર્શન કરવાથી તમિલનાડુની શું છબી બનશે, શું પાર્ટી આના સમર્થનમાં છે? DMK નેતા જવાબ આપે છે, અમે ત્રણ ભાષાના ફોર્મ્યુલાનો વિરોધ કરનારા દરેક લોકશાહી વિરોધનું સમર્થન કરીએ છીએ. તમે તમિલનાડુમાં આવીને હિન્દી થોપવાની કોશિશ કરશો, તો જવાબ મળશે. જો કોઈ કાયદાની વિરુદ્ધ જાય છે, તો સરકાર તેની વિરુદ્ધ એક્શન લે છે. શું 80 હજાર મંદિરોવાળું તમિલનાડુ સનાતન વિરોધી પણ છે? CM સ્ટાલિનના પુત્ર ઉદયનિધિ 2023માં સનાતન વિરોધી નિવેદનને કારણે વિવાદોમાં આવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું, ‘સનાતનનો વિરોધ ન કરવો જોઈએ, પરંતુ તેને ખતમ કરવો જોઈએ... જેમ ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા, કોરોના જેવી બીમારીઓને ખતમ કરવામાં આવે છે.’ પછીથી તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે હું કોઈ ધર્મનો દુશ્મન નથી. હું સનાતન પ્રથાની વિરુદ્ધ છું. શું સામાન્ય તમિલ લોકો પણ સનાતન વિશે આવું જ વિચારે છે, જ્યારે તમિલનાડુમાં દેશના સૌથી વધુ હિન્દુ મંદિરો છે. આ સવાલના જવાબમાં કારોબારી કેવી રાજન કહે છે, ‘અમે ઉદયનિધિના નિવેદન સાથે નથી. આ બધું પોલિટિક્સ છે. તમિલનાડુના લોકો કોઈ ધર્મની વિરુદ્ધ નથી. અમે હિન્દુ છીએ, પરંતુ બાળકો સાથે વેલાંકની ચર્ચ જઈએ છીએ. બીજા ધર્મના લોકો અમારા મંદિરોમાં પણ આવે છે.’ ઉદયનિધિ હોય કે સ્ટાલિન, બધા પોલિટિક્સને કારણે નિવેદનબાજી કરે છે. તેમના ઘરમાં પૂજા થાય છે. ઘરની સામે શ્રીવેણુગોપાલ મંદિર છે, તેમની માતા આ જ મંદિરમાં જતી હતી. સેલમના રહેવાસી કારોબારી કનકરાજ કહે છે, ‘અમે હિન્દુ ધર્મને માનનારા લોકો છીએ. ઉદયનિધિએ આવું કેમ કહ્યું એ અમને ખબર નથી. પરંતુ કોઈ પણ ધર્મને ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા ન કહેવો જોઈએ. આ ઈલેક્શનનો મુદ્દો નથી. વાત થશે સરકારના કામ પર અને અમે તેના પર જ વોટ કરીશું.’