'શુદ્ધિ સભા'માં દર અઠવાડિયે 400 મુસ્લિમ હિન્દુ બને છે:દર વર્ષે અઢી લાખની ઘર વાપસીનો દાવો, રાજા માનસિંહના વંશજ અનવર હવે નરેશ સિંહ

તારીખ- 28 એપ્રિલ 2026, સ્થળ- દિલ્હીના કમલા નગરનું આર્ય સમાજ મંદિર. મંદિરના કુંડમાંથી ધુમાડો નીકળી રહ્યો હતો. હવનની સુગંધ પ્રસરી રહી હતી. અમે ત્યાં ઉભેલા મંદિરના સેવાદારને પૂછ્યું કે હમણાં હવન થયો છે કે શું? તેમણે જવાબ આપ્યો- હા, હમણાં જ શુદ્ધિ થઈ છે. એક મુસ્લિમ છોકરીએ હિંદુ ધર્મ સ્વીકાર કર્યો છે. આર્ય સમાજમાં જણાવેલી રીતોથી તેની વૈદિક ધર્મમાં વાપસી કરાવવામાં આવી છે. મંદિરથી 50 મીટર દૂર એક તૂટેલો-ફૂટેલો ઓરડો છે. બહાર સફેદ રંગની નેમ પ્લેટ લાગેલી છે, જેના પર લખેલું છે- શુદ્ધિ સભા. ઓરડાની અંદર કેટલીક રેક છે, જેમાં ડોક્યુમેન્ટ્સનો ઢગલો છે. આમાં શુદ્ધિ એટલે કે વૈદિક ધર્મમાં વાપસી કરનારાઓનો હિસાબ-કિતાબ છે. પૂજા-હવન પછી પંડિતજી બોલ્યા- હવે છોકરી હિંદુ થઈ શુદ્ધિ કેવી રીતે થાય છે? તેના જવાબમાં મંદિરના સેવાદાર કહે છે, ‘તમે 15 મિનિટ પહેલા આવત તો શુદ્ધિકરણ થતું જોઈ લેત.’ તેમણે અમને 18-20 મિનિટનું એક રેકોર્ડિંગ બતાવ્યું. તેમાં એક છોકરી બે મહિલાઓ સાથે હતી. વૈદિક મંત્રો સાથે હવનકુંડમાં આહુતિઓ આપ્યા પછી પંડિતજીએ છોકરીના કપાળ પર રોલીથી તિલક લગાવ્યું. હાથમાં કલાવો બાંધ્યો. પૂજા પછી બોલ્યા- હવે છોકરી હિંદુ થઈ. છોકરીનું નામ રીટા (બદલેલું નામ) રાખવામાં આવ્યું. તેણે પંડિતજી, સાસુ અને નણંદના ચરણ સ્પર્શ્યા. એક સેવાદારે પાછળથી કહ્યું- ‘ઘર વાપસીની શુભેચ્છાઓ.’ છોકરી શાંત હતી, ચહેરા પર કૃતજ્ઞતા હતી કે દ્વિધા, તે ખબર નથી, પરંતુ હળવું સ્મિત ચોક્કસ હતું. આર્ય સમાજ મંદિરની બાજુમાં શુદ્ધિ સભા, દર અઠવાડિયે લગભગ 400 શુદ્ધિકરણ કમલા નગરમાં એક સમયે બિરલા મિલ ચાલતી હતી. હવે તે બંધ છે. તેના નામ પર ગલીનું નામ બિરલા લેન થઈ ગયું છે. આ એક ભીડભાડવાળો વિસ્તાર છે, પરંતુ શુદ્ધિ સભા વિશે પૂછવા પર લોકો આજુબાજુ જોવા લાગે છે. આર્યસમાજ મંદિર વિશે પૂછશો તો તરત જ જણાવી દેશે. ભારતીય શુદ્ધિકરણ સભા ભવનની 10 બાય 10ની ઓફિસ છે. અંદર એક ટેબલ, બે ખુરશીઓ અને એક રેક રાખેલી છે. અહીં અમારી મુલાકાત કેર-ટેકર સાથે થઈ, જે પોતાની ઓળખ જાહેર કરવા માંગતા નથી. તે જણાવે છે, 'જે ઓફિસમાંથી આટલું મોટું આંદોલન ચાલી રહ્યું છે, તેનું સરનામું કોઈને શા માટે જણાવીએ. હંમેશા હુમલાનો ખતરો રહે છે. અમે પ્રચાર ઓછો, કામ વધારે પર ભરોસો કરીએ છીએ.' તેઓ ઓફિસની રેકમાં રાખેલી એક ફાઈલ કાઢીને કંઈક લખવા લાગ્યા. અમે પૂછ્યું કે આ રજિસ્ટર શા માટે છે, તેમાં શું લખ્યું છે? જવાબ મળ્યો, 'આજે જે શુદ્ધિકરણ કરાવવામાં આવ્યું, તેની એન્ટ્રી કરી છે. છોકરી મુસ્લિમમાંથી હિન્દુ બની છે. તેની થનારી સાસુ અને નણંદ તેને લઈને આવ્યા હતા. તે હિંદુ છોકરા સાથે લગ્ન કરવા માંગે છે, તેથી મરજીથી હિંદુ બનવાનું સ્વીકાર્યું.' તેના પરિવારજનો ન આવ્યા? આના પર તેઓ કહે છે, 'ના. માતા રાજી હતી, પરંતુ ડરના કારણે સાથે ન આવી. ઘરવાળાઓને ખબર પડી જશે તો છોકરી, છોકરા અને તેમના પરિવારને જાનનો ખતરો થઈ જશે.' શું દરેક શુદ્ધિકરણની એન્ટ્રી થાય છે? જવાબ મળ્યો - 'હા, ડેટા તો રાખવો પડે છે.' એક અઠવાડિયામાં કેટલા લોકોનું શુદ્ધિકરણ કરાવો છો? તેઓ કહે છે, 'ડેટા જણાવી શકતા નથી, ગોપનીય છે.' પછી બોલ્યા, 'લગભગ 400 થી 500 લોકોનું શુદ્ધિકરણ કરીએ છીએ. રોજ કોઈને કોઈ આવે જ છે. કોઈ એકલા આવે છે, કોઈ પરિવાર સાથે, ઘણા પરિવારો એકસાથે પણ આવી જાય છે.' તેઓ રજિસ્ટર બતાવવા તૈયાર થઈ ગયા, પરંતુ ફોટો કે વીડિયો લેવાની ના પાડી દીધી. રેક પર રાખેલા રજિસ્ટરોમાં છેલ્લા એક વર્ષનો રેકોર્ડ છે. મલકાના રાજપૂતોના ગામમાં આજે પણ છે શુદ્ધિ મોહલ્લા સુભાષની વાતોની પુષ્ટિ કરવા અમે આગ્રાના રાયભા ગામ પહોંચ્યા. અહીંની મોટી વસ્તી મલકાના રાજપૂત છે. ગામવાળા કેમેરા પર બોલવા તૈયાર ન થયા. કેટલાક લોકોએ જણાવ્યું, ‘અમે તો તે સમયે નહોતા. પૂર્વજોએ જરૂર જણાવ્યું હતું કે મુઘલોના આક્રમણ સમયે જીવ બચાવવા માટે અમે હિંદુમાંથી મુસલમાન બન્યા, પરંતુ બાદમાં શુદ્ધિકરણ કરીને હિંદુ બની ગયા.’ તેઓ કહે છે, ‘દીકરા-દીકરીઓ, પૌત્ર-પૌત્રીઓના લગ્ન હવે હિંદુઓમાં થાય છે. સંબંધીઓ આ બધું જાણતા નથી. આટલી જૂની વાત કહેવાનો કોઈ મતલબ પણ નથી. જો આ સમાચાર ફેલાયા, તો લોકો અમારા હિંદુ હોવા પર શંકા કરશે. જો પુરાવા જોઈએ, તો અહીં આજે પણ એક મોહલ્લાનું નામ શુદ્ધિ છે, જ્યાં વૈદિક રીતિ-રિવાજથી અમારા પૂર્વજો હિંદુ બન્યા હતા.‘ અમેરિકામાં વસેલા રાજઘરાનાના વંશજોની ઘર વાપસી કરાવી ભારતીય શુદ્ધિ સભાના મહામંત્રી સુભાષ ચંદ્ર દુઆ આગળ જણાવે છે, 'જયપુરના મહારાજ માનસિંહનો ઉલ્લેખ તમે સાંભળ્યો હશે. તેઓ મુઘલ સેના સાથે મહારાણા પ્રતાપ વિરુદ્ધ લડ્યા હતા. મુઘલોએ તેમને રિયાસત આપી અને તેઓ મુસલમાન બની ગયા. તેમના વંશજો હાલ અમેરિકામાં રહે છે. અનવર રઝા અને પત્ની ઝારા ખાન. બંને 4 વર્ષ પહેલા વૈદિક પરંપરામાં પાછા ફર્યા છે.’ શું તમે તેમનું શુદ્ધિકરણ કરાવ્યું? સુભાષ કહે છે, ‘હા, અમેરિકામાં જ. શુદ્ધિકરણ પછી અનવર રઝા નરેશ સિંહ રાજપૂત અને પત્ની ઝારા ખાન હવે ઝારા સિંહ થઈ ગયા છે. ભારતમાં જ નહીં વિદેશોમાં પણ અમારું મોટું નેટવર્ક છે, ખાસ કરીને દક્ષિણ આફ્રિકામાં.’ નમાઝ છોડી, ધ્યાન શીખ્યું, 4 વર્ષ પહેલા ટેક્સાસમાં શુદ્ધિ થઈનવર રઝામાંથી હિંદુ બનેલા નરેશ સિંહ રાજપૂત સાથે અમે વાત કરી. તેઓ 1980થી અમેરિકામાં રહે છે. નરેશ જણાવે છે, ‘મારો જન્મ પાકિસ્તાનના લાહોરમાં થયો હતો. પિતા કટ્ટર મુસ્લિમ હતા. મને પણ જમાત-એ-ઇસ્લામી પાર્ટીના વડા મૌલાના મૌદૂદી પાસે ઇસ્લામી વિચારધારા શીખવા મોકલતા હતા.‘ ‘મારા દાદા પોતાને પાકા મુસલમાન માનતા નહોતા. મારા પર તેમની ઘણી અસર હતી. તેમણે જ મને રામચંદ્ર અને રાણી લક્ષ્મીબાઈ વિશે જણાવ્યું. તે સાહિત્યો વિશે જાણ્યું, જે હિંદુ સંસ્કૃતિનો ભાગ છે.‘ શું દાદા પાસેથી તમને પરિવારના ઇતિહાસ વિશે જાણવા મળ્યું? આના પર તેઓ કહે છે, ‘ના, સીધું તો નહીં. તેમણે પપ્પાને જે ફેમિલી ટ્રી આપ્યું હતું, તેને ઉર્દૂમાંથી અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યું, ત્યારે મિર્ઝા રાજા માનસિંહ વિશે જાણવા મળ્યું. તેઓ રાજસ્થાનના આમેરના 29મા કછવાહા રાજા હતા અને મુઘલ શાસક અકબરના ખાસ હતા. અમારા પૂર્વજો તેમની સેનામાં હતા.‘ ‘તેમને અને અમારા પરિવારને મુસ્લિમ બનવા પર કઈ વસ્તુએ મજબૂર કર્યા હશે, તેનો જવાબ તો નહીં મળે. જોકે, અહીંથી જ મને મારા મૂળ તરફ પાછા ફરવાનો પહેલો ઇશારો મળ્યો. મેં નોનવેજ ખાવાનું છોડી દીધું. નમાઝ બંધ કરી દીધી. મનની શાંતિ માટે વિપશ્યના કરી અને ધ્યાન કરવાનું શીખ્યું.‘ ‘હું મનોમન સનાતનમાં પાછા ફરવા તો માંગતો હતો, પરંતુ રસ્તો સમજાતો ન હતો. આ દરમિયાન મારી સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ વાંચીને ભારતીય હિંદુ શુદ્ધિ સભાના એક કાર્યકર્તાએ મારો સંપર્ક કર્યો. મેં મારા વિશે બધું જણાવ્યું અને પૂછ્યું કે શું હું ફરીથી હિંદુ બની શકું છું. આ પછી આર્યસમાજના એક કાર્યકર્તાએ અહીં ટેક્સાસમાં જ વૈદિક રીતિ રિવાજથી મારી શુદ્ધિ કરાવી.‘ તમારી પત્નીએ પણ સ્વીકાર્યું? જવાબ મળ્યો- ‘હા, અમે એકસાથે જ ઘર વાપસી કરી. તે અત્યારે બ્રહ્મકુમારી સંસ્થાની કાર્યકર્તા છે. લગ્નના સમયે હું મુસ્લિમ હતો, તો મુસ્લિમ સાથે જ લગ્ન કર્યા હતા, પરંતુ પત્નીએ મને ધ્યાન, વિપશ્યના કરતા જોઈને આ બધું કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી.‘ પરિવારે વિરોધ ન કર્યો? નરેશ કહે છે, ‘આ બધું અચાનક નથી કર્યું. હું ધીમે ધીમે ઇસ્લામ છોડી જ રહ્યો હતો. મારો ખાન-પાન, પૂજા-પદ્ધતિ બધું પહેલાથી જ બદલાઈ ચૂક્યું હતું. બસ નામ બદલવાનું બાકી હતું. લગભગ 4 વર્ષ પહેલા શુદ્ધિકરણ દ્વારા આ પણ થઈ ગયું. ‘બાળકો કયો ધર્મ માને છે? તેઓ કહે છે, ‘ઝારા અને મારા બાળકો નથી. મારી પત્નીના પહેલા લગ્નથી ત્રણ બાળકો છે. તેમાંથી બે ઇસ્લામ માને છે અને એક નાસ્તિક છે.‘ કાનૂની રીતે થાય છે ધર્મ પરિવર્તન શુદ્ધિ સભાના કેરટેકર મુજબ, આર્ય સમાજ રજિસ્ટર્ડ બિન-સરકારી સંગઠન છે. ઘર વાપસીના ઈચ્છુક અથવા તેમના સંબંધીઓ અરજી કરે છે. અરજી કરનાર પુખ્ત છે કે નહીં, તે માટે મેટ્રિક સર્ટિફિકેટ અથવા એફિડેવિટ લાગે છે. તેને નવું નામ આપીને સહી અથવા અંગૂઠો કરાવવામાં આવે છે. આ સંપૂર્ણ કાનૂની પ્રક્રિયા છે, તેમાં ડર અને દબાણ નથી. કેર-ટેકર જણાવે છે, ‘અમે વ્યક્તિની પ્રાઈવસી અને સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને, ધર્મ બદલનારના ડોક્યુમેન્ટ કોઈની સાથે શેર કરતા નથી. બે વર્ષ પહેલા એક છોકરીએ અહીં ધર્મ બદલ્યો હતો. ખબર નહીં કેવી રીતે તેના ઘરવાળાઓને ખબર પડી અને છોકરીની હત્યા કરી દેવામાં આવી તેથી અમે બધું જ ગોપનીય રાખીએ છીએ.‘