વૈશાખ મહિનાના ખાસ 2 દિવસ:30 એપ્રિલે ચતુર્દશી પર નરસિંહ પૂજા, 1 મેના રોજ વૈશાખ પૂર્ણિમા અને બુદ્ધ જયંતિ

વૈશાખ મહિનાની શુક્લ પક્ષ ચતુર્દશી અને પૂર્ણિમા ખાસ માનવામાં આવે છે. આ દિવસોમાં ભગવાન નરસિંહનો પ્રાગટ્ય દિવસ અને ત્યારબાદ ભગવાનના કૂર્મ અવતારની પૂજા અને બુદ્ધ પૂર્ણિમા ઉજવવામાં આવે છે. પુરાણો અનુસાર, આ પૂર્ણિમા પર ભગવાન વિષ્ણુએ કૂર્મ અવતાર એટલે કે કાચબાના રૂપમાં અવતાર લીધો હતો. સ્કંદ પુરાણના વૈશાખ માહાત્મ્યમાં આ મહિનાને ભગવાન વિષ્ણુનો પ્રિય મહિનો ગણાવવામાં આવ્યો છે. આ મહિનામાં સ્નાન, દાન, જપ, વ્રત અને પૂજાનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવ્યું છે. નરસિંહ જયંતિની ચતુર્દશી તિથિ 30 એપ્રિલે અને વૈશાખ પૂર્ણિમા આવતીકાલે 1 મેના રોજ છે. 30 એપ્રિલે ચતુર્દશી પર ભગવાન નરસિંહની પૂજા વૈશાખ મહિનાના શુક્લ પક્ષની ચતુર્દશી પર ભગવાન નરસિંહની પૂજા કરવામાં આવે છે. શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના સાતમા સ્કંધમાં ભગવાન નરસિંહના પ્રાગટ્યનો ઉલ્લેખ આવે છે. કથા અનુસાર, હિરણ્યકશિપુનો પુત્ર પ્રહ્લાદ ભગવાન વિષ્ણુનો ભક્ત હતો. હિરણ્યકશિપુ તેને વારંવાર મારવાનો પ્રયાસ કરતો હતો. જ્યારે તેણે પ્રહ્લાદને પૂછ્યું કે શું તેનો ભગવાન થાંભલામાં પણ છે, ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુ નરસિંહ રૂપે થાંભલામાંથી પ્રગટ થયા. તેમનું રૂપ અડધું સિંહ અને અડધું મનુષ્યનું હતું. ભગવાન નરસિંહે ભક્ત પ્રહ્લાદની રક્ષા કરી અને હિરણ્યકશિપુના અહંકારનો અંત કર્યો. નરસિંહ જયંતિ પર સાંજની પૂજા ખાસ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન નરસિંહના ચિત્ર કે પ્રતિમા સામે દીપ પ્રગટાવો. પીળા ફૂલ, ચંદન, તુલસી અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો. “ॐ ઉગ્રં વીરં મહાવિષ્ણું જ્વલન્તં સર્વતોમુખમ્” મંત્રનો જાપ કરી શકો છો. બાળકોની રક્ષા, ભયથી મુક્તિ, સાહસ અને અન્યાય પર વિજયની કામનાથી આ દિવસે ભગવાન નરસિંહની પૂજા કરવામાં આવે છે. વ્રત ન કરી શકો તો શું કરવું જે લોકો વ્રત ન કરી શકે, તેઓ સાંજે ભગવાન નૃસિંહને પ્રણામ કરે. ઘરના મંદિરમાં દીપ પ્રગટાવે. બાળકો, વિદ્યાર્થીઓ કે જરૂરિયાતમંદોને ફળ, ભોજન, પુસ્તક કે વસ્ત્ર દાન કરી શકો છો. આ દિવસે ક્રોધ, અહંકાર અને અન્યાયથી બચવાનો સંકલ્પ લેવો પણ પૂજાનો એક ભાગ ગણી શકાય છે. વૈશાખ પૂર્ણિમા પર સ્નાન-દાનનું મહત્વ વૈશાખ પૂર્ણિમા આ મહિનાનો છેલ્લો દિવસ છે. પૂર્ણિમા તિથિ સ્નાન, દાન, સત્યનારાયણ પૂજા અને ચંદ્રને અર્ઘ્ય આપવા માટે શુભ માનવામાં આવે છે. પૂર્ણિમા તિથિ 30 એપ્રિલ રાત્રે 9:12 વાગ્યે શરૂ થઈને 1 મે રાત્રે 10:52 વાગ્યા સુધી રહેશે. તેથી વૈશાખ પૂર્ણિમા 1 મેના રોજ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે સૂર્યોદય પહેલાં કે સવારે સ્નાન કરવામાં આવશે. ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા, ઘરમાં સત્યનારાયણ કથા કરાવી શકો છો. જળ, અન્ન, ફળ, વસ્ત્ર, છત્રી, પંખો કે જરૂરિયાતનો સામાન દાન કરો. સાંજે ચંદ્રને અર્ઘ્ય આપો અને પરિવારની સુખ-શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરો. પૂનમ પર કૂર્મ જયંતિ: સમુદ્ર મંથન સાથે જોડાયેલો અવતાર વૈશાખ પૂનમના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના કૂર્મ અવતારની પૂજા કરવામાં આવે છે. શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના આઠમા સ્કંધમાં સમુદ્ર મંથનનું વર્ણન છે. કથા અનુસાર દેવો અને અસુરો અમૃત મેળવવા માટે મંદાર પર્વતથી સમુદ્ર મંથન કરી રહ્યા હતા. પર્વતને આધાર ન મળ્યો અને તે સમુદ્રમાં ડૂબવા લાગ્યો. ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ કૂર્મ એટલે કે કાચબાનું રૂપ ધારણ કર્યું અને મંદાર પર્વતને પોતાની પીઠ પર ધારણ કર્યો. આ પછી સમુદ્ર મંથન આગળ વધ્યું. કૂર્મ જયંતિ પર શું કરવું? આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના કૂર્મ સ્વરૂપનું સ્મરણ કરો. ભગવાન વિષ્ણુને પીળા ફૂલ, તુલસી, ચંદન, ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો. “ॐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્રનો જાપ કરો. ઘરમાં વિષ્ણુ સહસ્રનામ, ગીતા અથવા શ્રીમદ્ ભાગવતનો પાઠ કરી શકો છો. જરૂરિયાતમંદોને જળ, અન્ન, ફળ, વસ્ત્ર, છત્રી કે પંખો દાન કરવું શુભ માનવામાં આવે છે. આ જ દિવસે બુદ્ધ પૂર્ણિમા પણ વૈશાખ પૂર્ણિમાના દિવસે બુદ્ધ પૂર્ણિમા પણ ઉજવવામાં આવે છે. બૌદ્ધ પરંપરામાં આ દિવસ ભગવાન બુદ્ધના જન્મ, જ્ઞાન પ્રાપ્તિ અને મહાપરિનિર્વાણ સાથે સંકળાયેલો માનવામાં આવે છે. બુદ્ધ પૂર્ણિમાને ભગવાન બુદ્ધના જીવનની આ ત્રણ મુખ્ય ઘટનાઓ સાથે સંકળાયેલો પર્વ ગણાવવામાં આવ્યો છે. બુદ્ધે અહિંસા, કરુણા અને મધ્યમ માર્ગનો સંદેશ આપ્યો. બુદ્ધ પૂર્ણિમા પર બોધગયા, સારનાથ, કુશીનગર, લુમ્બિની અને દેશના અનેક બૌદ્ધ તીર્થોમાં વિશેષ પૂજા, ધ્યાન, પ્રાર્થના અને ધર્મસભા યોજાય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે બોધગયામાં ભગવાન બુદ્ધને જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું. સારનાથમાં તેમણે પ્રથમ ઉપદેશ આપ્યો અને કુશીનગર મહાપરિનિર્વાણ સાથે સંકળાયેલું તીર્થ છે. બુદ્ધ પૂર્ણિમા પર શું કરવું? આ દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા પછી ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન બુદ્ધને પ્રણામ કરો. શાંતિ, અહિંસા, દયા અને સંયમનો સંકલ્પ લો. જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન, કપડાં, ફળ અથવા પાણીનું દાન કરો. સાંજે ચંદ્રને અર્ઘ્ય આપો અને ઘરના મંદિરમાં દીપ પ્રગટાવો.