અધર્મનું અન્ન બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ કરી નાખશે!:દ્રૌપદીના વેધક પ્રશ્ન પર બાણોની શય્યા ઉપર સૂતેલા ભીષ્મ પિતામહનો માર્મિક ખુલાસો

મહાભારતનો પ્રસંગ છે. યુદ્ધનો અંતિમ સમય ચાલી રહ્યો હતો. કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે ભયંકર સંઘર્ષ થઈ ચૂક્યો હતો. કૌરવ સેનાના લગભગ બધા મહારથીઓ પરાજિત થઈ ચૂક્યા હતા અને યુદ્ધ તેના નિર્ણાયક વળાંક પર હતું. તે સમયે મહાન યોદ્ધા ભીષ્મ પિતામહ બાણોની શય્યા પર સૂતેલા હતા, પોતાના અંતિમ સમયની પ્રતીક્ષા કરતા હતા. એક દિવસ યુદ્ધમાં વિરામ પછી પાંડવો અને શ્રીકૃષ્ણ ભીષ્મ પિતામહને મળવા પહોંચ્યા. તેમની સાથે દ્રૌપદી પણ હતાં. ભીષ્મ પિતામહ બધાને જીવન, ધર્મ અને નીતિ સાથે જોડાયેલી ગહન વાતો સમજાવી રહ્યા હતા. ત્યારે દ્રૌપદીના મનમાં એક પ્રશ્ન ઊભો થયો, તેમણે કહ્યું, “પિતામહ, આજે તમે ધર્મ અને જ્ઞાનની આટલી ગહન વાતો કરી રહ્યા છો, પરંતુ જ્યારે સભામાં મારું ચીરહરણ થઈ રહ્યું હતું, ત્યારે તમે પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતા. તે સમયે તમારું આ જ્ઞાન ક્યાં હતું? તમે મારી રક્ષા કેમ ન કરી?” ભીષ્મ પિતામહ થોડી ક્ષણ શાંત રહ્યા. પછી ગંભીર સ્વરમાં બોલ્યા, “પુત્રી, મને ખબર હતી કે એક દિવસ તું આ પ્રશ્ન જરૂર પૂછીશ. તે સમયે હું દુર્યોધને આપેલું અન્ન ખાઈ રહ્યો હતો. તે અન્ન અધર્મ અને અન્યાયથી કમાયેલું હતું. આવા અન્નની અસર મન અને બુદ્ધિ પર પડે છે. હું બધું સમજી રહ્યો હતો, પરંતુ મારી બુદ્ધિ દુર્યોધન સામે નિર્ણય લેવામાં અસમર્થ બની ગઈ હતી.” દ્રૌપદીએ ફરી પૂછ્યું, “તો આજે તમે આટલા સ્પષ્ટ અને નિર્ભય થઈને સત્ય કેવી રીતે બોલી રહ્યા છો?” ભીષ્મે ઉત્તર આપ્યો, “જ્યારે અર્જુનના બાણોએ મારા શરીરને વીંધી નાખ્યું, ત્યારે મારા શરીરનું બધું લોહી વહી ગયું. તે લોહી એ જ અન્નમાંથી બન્યું હતું, જે દુર્યોધનનું હતું. હવે હું તે પ્રભાવથી મુક્ત છું, તેથી સત્યને સ્પષ્ટપણે કહી શકું છું.” આ સાંભળીને ત્યાં ઉપસ્થિત બધા લોકો ઊંડા વિચારમાં ડૂબી ગયા. આ ફક્ત એક ઉત્તર નહોતો, પરંતુ જીવનનું એક ગહન સત્ય હતું. પ્રસંગની શીખ આપણે જે કંઈ ખાઈએ છીએ, પહેરીએ છીએ કે ઉપયોગ કરીએ છીએ, તે આપણી કમાણી સાથે જોડાયેલું હોય છે. જો કમાણી ખોટી રીતે થાય છે, તો તેની અસર આપણી વિચારવાની અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા પર પડે છે. તેથી, પ્રામાણિકતાથી કમાયેલું ધન જ વાસ્તવિક સુખ આપે છે. ભોજન ફક્ત શરીરને ઊર્જા નથી આપતું, પરંતુ મન અને બુદ્ધિને પણ પ્રભાવિત કરે છે. ખોટા સાધનોથી પ્રાપ્ત ભોજન વ્યક્તિના વિચારોને પણ દૂષિત કરી શકે છે. ભીષ્મ જેવા મહાન યોદ્ધા પણ ખોટા વ્યક્તિના અન્ન (ભોજન) ને કારણે પ્રભાવિત થયા હતા. આનાથી એ શીખ મળે છે કે આપણે કોઈપણ પ્રકારની એવી નિર્ભરતાથી બચવું જોઈએ, જે આપણી સ્વતંત્ર વિચારસરણીને નબળી પાડે છે. ખોટી સંગતમાં ન રહો. સારા લોકો સાથે રહો. જો આપણે ખોટું જોઈને ચૂપ રહીએ છીએ, તો આપણે પણ તે જૂઠના ભાગીદાર બની જઈએ છીએ. યોગ્ય સમયે સાચાના પક્ષમાં ઊભા રહેવું એ જ સાચો ધર્મ છે. ભીષ્મ પણ દ્રૌપદીના ચીરહરણ સમયે મૌન રહીને દુર્યોધનના અધર્મમાં ભાગીદાર બન્યા હતા. જીવનમાં સમયાંતરે પોતાની જાતને પ્રશ્નો કરવા જરૂરી છે - શું આપણે સાચા માર્ગ પર છીએ? શું આપણા નિર્ણયો નૈતિક છે? આ આદત આપણને ભટકતા અટકાવે છે. ક્યારેક પરિસ્થિતિઓ એવી હોય છે કે સાચો નિર્ણય લેવો મુશ્કેલ લાગે છે, પરંતુ આપણે આપણા મૂલ્યો અને સિદ્ધાંતોને છોડવા ન જોઈએ. મુશ્કેલ સમયમાં પણ ધીરજ અને સમજણ જાળવી રાખો, જેથી આપણે સાચો રસ્તો પસંદ કરી શકીએ. કોઈપણ વ્યક્તિ કે પરિસ્થિતિનો પોતાના પર એટલો પ્રભાવ ન થવા દો કે તમે સાચા અને ખોટા વચ્ચેનો ભેદ જ ન સમજી શકો. જીવનમાં સફળતા, પ્રેમ અને શાંતિ ફક્ત શક્તિ કે જ્ઞાનથી નથી મળતા, પરંતુ આપણી સાચી વિચારસરણી અને નૈતિકતાથી મળે છે.