કુરુક્ષેત્રમાં સ્વજનોને જોઈ અર્જુનના હાથમાંથી ગાંડિવ પડી ગયું:શ્રીકૃષ્ણે પાર્થને કર્તવ્યનું ભાન કરાવ્યું, જાણો મહાભારતના આ પ્રસંગની ખાસ શીખ

કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં મહાભારત યુદ્ધ શરૂ થવાનું હતું. બંને બાજુ પાંડવ-કૌરવની વિશાળ સેનાઓ ઊભી હતી. કૌરવો પાસે સંખ્યાબળ વધુ હતું, જ્યારે પાંડવોની સેના પ્રમાણમાં નાની હતી, પરંતુ પાંડવો પાસે સૌથી મોટું બળ હતું - ધર્મ અને સત્યનો સાથ. પાંડવોમાં સૌથી મુખ્ય યોદ્ધા અર્જુન હતા. તેમના રથ પર સ્વયં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સારથિ બન્યા હતા. યુદ્ધ શરૂ થવાના બરાબર પહેલાં અર્જુને શ્રીકૃષ્ણને વિનંતી કરી કે, 'તમે રથને બંને સેનાઓની વચ્ચે લઈ જાવ, જેથી હું જોઈ શકું કે મારે કયા લોકો સાથે યુદ્ધ કરવાનું છે.' શ્રીકૃષ્ણે કંઈ પણ બોલ્યા વિના રથને બંને સેનાઓની મધ્યમાં લઈ જઈને ઊભો રાખી દીધો. અર્જુને સામે જોયું - પિતામહ ભીષ્મ, ગુરુ દ્રોણાચાર્ય, કર્ણ, અશ્વત્થામા, અને પોતાના જ પરિવારના અનેક સભ્યો યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા હતા. આ દૃશ્ય જોઈને અર્જુન વિચલિત થઈ ગયા. તેમનું મન ભારે થઈ ગયું. તેમના હાથમાંથી ગાંડિવ ધનુષ્ય પડી ગયું અને તેઓ રથમાં બેસી ગયા. અર્જુને કહ્યું, 'હું આ યુદ્ધ કરી શકતો નથી. મારી સામે મારા પોતાના જ લોકો છે, જેમનો હું જીવનભર સન્માન કરતો આવ્યો છું. હું તેમને કેવી રીતે મારી શકું?' અર્જુનનું શરીર ધ્રૂજવા લાગ્યું, મોં સુકાઈ ગયું અને મન ભ્રમથી ભરાઈ ગયું. શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને જોયા અને સમજી ગયા કે સમસ્યા ભયની નહીં, ભ્રમની છે. અર્જુનને બાહ્ય શત્રુથી નહીં, પોતાના અંદરના દ્વંદ્વથી લડવાનું હતું. શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું, 'હે અર્જુન, આ યુદ્ધ ફક્ત સંબંધોનું નથી, ધર્મ અને અધર્મનું છે. તું પોતાના કર્તવ્યથી ભાગી રહ્યો છે, કારણ કે તારું મન ભ્રમિત છે. જ્યારે કર્તવ્ય સ્પષ્ટ થઈ જાય છે, ત્યારે નિર્ણય સરળ થઈ જાય છે.' ભગવાને આગળ કહ્યું કે, 'જીવનમાં નબળાઈઓ આવવી સ્વાભાવિક છે, પરંતુ ભ્રમમાં રહેવું સૌથી મોટી નબળાઈ છે.' શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાના માધ્યમથી કર્મ, ધર્મ અને આત્માનું જ્ઞાન આપ્યું. ધીમે ધીમે અર્જુનનું મન શાંત થયું. તેમનો ભ્રમ દૂર થયો અને તેમણે ફરીથી ગાંડિવ ઉઠાવી લીધું. તેમણે કહ્યું, 'હવે મારો સંશય સમાપ્ત થઈ ગયો છે. હું મારા કર્તવ્ય માટે તૈયાર છું.' શ્રીકૃષ્ણની શીખ અર્જુનની સમસ્યા શક્તિની નહોતી, પરંતુ ભ્રમની હતી. જીવનમાં જ્યારે આપણને શું કરવું તે સ્પષ્ટ ન હોય, ત્યારે નિર્ણય લેવો મુશ્કેલ બની જાય છે. તેથી કોઈપણ લક્ષ્ય કે સમસ્યામાં પહેલા સ્પષ્ટતા લાવો, તો જ સફળતા મળી શકે છે. અર્જુન પોતાના સંબંધો અને લાગણીઓથી પ્રભાવિત થઈ ગયા હતા. જીવનમાં ભાવનાઓ મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ નિર્ણય હંમેશા લાગણીઓને બદલે વિવેકથી લેવા જોઈએ. શ્રીકૃષ્ણએ સમજાવ્યું કે જીવનમાં દરેક વ્યક્તિનું એક કર્તવ્ય હોય છે. જ્યારે આપણે આપણા કર્તવ્યથી ભાગીએ છીએ, ત્યારે આપણે આપણી જવાબદારીથી દૂર થઈ જઈએ છીએ. સાચી દિશામાં કર્તવ્ય નિભાવવું એ જ સફળતાની ચાવી છે. ભય કરતાં ભ્રમ વધુ ખતરનાક હોય છે. ભય આપણને રોકે છે, પરંતુ ભ્રમ આપણને ખોટી દિશામાં લઈ જાય છે. તેથી નિર્ણય લેતા પહેલા વિચારને સ્પષ્ટ રાખવો જરૂરી છે. અર્જુન જેવા મહાન યોદ્ધા પણ વિચલિત થઈ ગયા હતા. આ દર્શાવે છે કે મુશ્કેલ સમયમાં સ્થિર રહેવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. આવા સમયે સ્થિર રહેવું એ એક અભ્યાસ છે, જે ધીમે ધીમે વિકસિત થાય છે. શ્રીકૃષ્ણએ અર્જુનનું સાચું માર્ગદર્શન કર્યું. જીવનમાં જ્યારે આપણે ગૂંચવાઈ જઈએ છીએ, ત્યારે સાચી સલાહ અને માર્ગદર્શન જ આપણને સાચી દિશા આપી શકે છે. જીવનમાં સફળતા તેમને જ મળે છે, જેઓ સમયસર નિર્ણય લે છે અને તેના પર અડગ રહે છે. વારંવાર શંકા કરવાથી તકો હાથમાંથી સરકી જાય છે. જો જીવનમાં લક્ષ્ય સ્પષ્ટ હોય, મન શાંત હોય અને નિર્ણયો વિવેકપૂર્ણ હોય, તો કોઈ પણ મુશ્કેલી મોટી લાગતી નથી. ભ્રમ દૂર થતાં જ સફળતાનો માર્ગ આપોઆપ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે.