મહાભારત કથા:જ્યારે ગાંધારીના ક્રોધથી ધ્રૂજી ઉઠ્યા પાંડવો, માત્ર એક નજર પડતા જ યુધિષ્ઠિરના પગના નખ કાળા પડી ગયા!

મહાભારતનું 18 દિવસ સુધી ચાલેલું ભીષણ યુદ્ધ માત્ર કૌરવોના અંત અને પાંડવોના વિજય સાથે સમાપ્ત નહોતું થયું. યુદ્ધ ભલે પૂરું થઈ ગયું હતું, પરંતુ તે પોતાની પાછળ એવા ઊંડા ઘા છોડી ગયું હતું જે સદીઓ સુધી રૂઝાય તેમ નહોતા. હસ્તિનાપુરની ધરતી વીરોના રક્તથી રંગાયેલી હતી અને ધૃતરાષ્ટ્ર, ગાંધારી, દ્રૌપદીથી લઈને અસંખ્ય માતાઓ અને પત્નીઓ પોતાના સ્વજનોના વિયોગમાં વિલાપ કરી રહી હતી. આ અત્યંત શોકગ્રસ્ત વાતાવરણ વચ્ચે મહાભારતનો એક એવો માર્મિક પ્રસંગ બન્યો હતો, જેમાં કૌરવોની માતા ગાંધારીના ક્રોધથી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર પણ ધ્રૂજી ઉઠ્યા હતા. જ્યારે ભયભીત ભીમસેને ગાંધારી પાસે ક્ષમા માંગી કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યા બાદ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને પાંડવો ધૃતરાષ્ટ્રને મળ્યા. ત્યારબાદ ધૃતરાષ્ટ્રની આજ્ઞા લઈને તેઓ માતા ગાંધારી પાસે પહોંચ્યા. પોતાના 100 પુત્રોના વધથી શોકાકુલ ગાંધારીના મનમાં પાંડવો પ્રત્યે તીવ્ર ક્રોધ હતો. તેઓ પાંડવોને શ્રાપ આપવા તૈયાર થયા હતા, પરંતુ મહર્ષિ વેદ વ્યાસે તેમને જેમ-તેમ કરીને રોક્યા હતા. સૌથી પહેલા ભીમસેન અત્યંત ડરતા ડરતા અને વિનયપૂર્વક ગાંધારી સામે આવ્યા. ભીમસેને કહ્યું, "માતા! આ અધર્મ હોય કે ધર્મ, મેં દુર્યોધનથી ડરીને મારા પ્રાણ બચાવવા માટે જ ગદા યુદ્ધમાં આવું કર્યું હતું. તમારા એ મહાબલી પુત્રને ધર્મ અનુકૂળ યુદ્ધ કરીને હરાવવો અશક્ય હતો. કૃપા કરીને મારો આ અપરાધ ક્ષમા કરો." ભીમસેને ગાંધારીને દ્રૌપદીનું અપમાન અને દુર્યોધન દ્વારા ભરી સભામાં કરાયેલા અધર્મની પણ યાદ અપાવી. આ સાંભળી ગાંધારીનો ક્રોધ થોડો શાંત થયો, પરંતુ દુઃશાસનના વધ સમયે ભીમે કરેલા આચરણ પર તેમણે વાંધો ઉઠાવ્યો અને પૂછ્યું, "ક્યાં છે તે રાજા યુધિષ્ઠિર?" યુધિષ્ઠિરે સ્વીકાર્યો પોતાનો વાંક ભીમસેન પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર અત્યંત ભયભીત અવસ્થામાં હાથ જોડીને માતા ગાંધારી સામે આવ્યા. તેમણે અત્યંત નમ્ર વાણીમાં પોતાની ભૂલ સ્વીકારતા કહ્યું, "માતા, તમારા પુત્રોનો સંહાર કરનાર ક્રૂરકર્મી યુધિષ્ઠિર હું જ છું. પૃથ્વી પરના રાજાઓનો નાશ કરવાનું કારણ હું જ બન્યો છું, તેથી હું તમારા શ્રાપને પાત્ર છું. તમે મને શ્રાપ આપી દો." યુધિષ્ઠિરે આગળ કહ્યું કે પોતાના જ ભાઈઓનો વધ કરીને હવે તેમને આ જીવન, રાજ્ય કે ધન સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી રહી. યુધિષ્ઠિરની આ આત્મગ્લાનિ જોઈને ગાંધારીના મુખમાંથી શબ્દો સરી પડ્યા નહીં અને તેઓ ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડવા લાગ્યા. આંખોની પટ્ટીની નીચેથી પડી દ્રષ્ટિ અને નખ કાળા પડ્યા ડરેલા રાજા યુધિષ્ઠિર માતા ગાંધારીના ચરણોમાં પડીને ક્ષમા યાચના કરવા માટે પૂરેપૂરા નીચે નમ્યા. બરાબર એ જ સમયે એક આશ્ચર્યજનક ઘટના ઘટી. આંખો પર પટ્ટી બાંધેલી હોવા છતાં, ગાંધારીની નજર પટ્ટીના નીચેના આંતરિક ભાગમાંથી નમેલા યુધિષ્ઠિરના પગના નખ પર પડી ગઈ. માત્ર એક ક્ષણ માટે ગાંધારીના ક્રોધ અગ્નિથી ભરેલી દ્રષ્ટિ પડતાની સાથે જ યુધિષ્ઠિરના સુંદર અને દર્શનીય નખ ક્ષણભરમાં ઝુલસીને એકદમ કાળા પડી ગયા! શ્રીકૃષ્ણની પાછળ છુપાઈ ગયા અર્જુન માતા ગાંધારીની દ્રષ્ટિની આ અમોઘ અને વિનાશકારી શક્તિ જોઈને ત્યાં હાજર તમામ લોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા. ગાંધારીનો આ ભયંકર તેજસ્વી ક્રોધ જોઈને અર્જુન એટલા ડરી ગયા કે તેઓ તરત જ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની પાછળ જઈને છુપાઈ ગયા. અર્જુનને આ રીતે ડરીને છુપાતા જોઈને ગાંધારીનું માતૃ-હૃદય પીગળી ગયું અને તેમનો ક્રોધ ધીમે-ધીમે શાંત થયો. ત્યારબાદ તેમણે એક પ્રેમાળ માતાની જેમ પાંડવોને આશ્વાસન આપ્યું. શીખ: વાણીમાં નમ્રતા અને ભૂલનો સ્વીકાર ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર ખૂબ મોટા રાજા હતા, છતાં તેમણે ગાંધારી સામે જઈને અહંકાર રાખવાને બદલે પોતાની ભૂલનો ખુલ્લો સ્વીકાર કર્યો. જ્યારે આપણે આપણી ભૂલ સ્વીકારીને નમ્ર બનીએ છીએ, ત્યારે સામેવાળી વ્યક્તિનો ગમે તેટલો મોટો ક્રોધ પણ ઓગળી જાય છે.