તુલસીના રામ 'દીનબંધુ' છે:મર્યાદા અને સામાજિક સંતુલન પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે મહેલોના વૈભવનો ત્યાગ કર્યો, જાણો રામત્વનો મહિમા

પ્રખ્યાત કવિ કુમાર વિશ્વાસે રામચરિત માનસ વિશે કેટલીક રસપ્રદ વાતો કહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, રામચરિતમાનસમાં 'રાવણ' દસ માથાવાળો રાક્ષસ નથી, પરંતુ તે તામસિક ગુણોનું પ્રતીક છે, જે મનુષ્યના નૈતિક આચરણને નબળા પાડે છે. રાવણ તે તામસિક શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે સત્તાના ઘમંડમાં ચૂર થઈને લોક-લાજ અને મર્યાદાને પગ નીચે કચડી નાખે છે. ભગવાન શિવ માતા પાર્વતીને રાવણના આ જ ઘમંડ અને લોભનું વર્ણન કરતા કહે છે: “जौ भरि जियत रहा दससीसा। तौ भरि कोउ न नवाइहि ईसा॥” અર્થાત્: રાવણનો અહંકાર એટલો પ્રબળ હતો કે, તેણે જીવતા કોઈની આગળ માથું ન નમાવ્યું, અહીં સુધી કે ઈશ્વરની સામે પણ નહીં. માનસના બાલકાંડમાં તુલસીદાસજીએ તે ભયાવહ સ્થિતિનું વર્ણન કર્યું છે, જ્યાં માનવતા કણસી રહી હતી. રાવણના અત્યાચારોથી ત્રસ્ત થઈને જ્યારે ધર્મ, નીતિ અને સંસ્કૃતિનો લોપ થવા લાગ્યો, ત્યારે તુલસીદાસજીએ તે ‘વિવેક’ને પોકાર્યો, જે મનુષ્યને વિપરીત પરિસ્થિતિઓમાં ઊભા રહેવાનું સાહસ આપે છે. જ્યારે પાપની અતિ થઈ, તો પીડિત માનવતા અને દેવતાઓએ મળીને તે પરાત્પર બ્રહ્મનું આહ્વાન કર્યું, જે ‘અસંગ’ હોવા છતાં ‘સગુણ’ રૂપ ધારણ કરે છે. રામનો અવતાર કોના માટે થયો? તુલસી ઉત્તર આપે છેઃ ​बिप्र धेनु सुर संत हित लीन्ह मनुज अवतार। निज इच्छा निर्मित तनु माया गुन गो पार॥ અર્થાત્ : રામનો અવતાર રક્ષણ, સર્જન અને મર્યાદાની પુનઃસ્થાપના માટે થયો હતો. તુલસીના રામ ‘દીનબંધુ’ છે. તેમનો અવતાર થયો- મર્યાદાની પુનઃસ્થાપના માટે, ખોવાયેલા સામાજિક સંતુલનને પુનર્સ્થાપિત કરવા માટે અને તે વૈચારિક અહંકારને કચડી નાખવા માટે, જેણે સમાજને ઊંચ-નીચના ખાનાઓમાં વહેંચી દીધો હતો. રામે મહેલોના ઐશ્વર્યનો ત્યાગ કરીને વનના તે માર્ગો પસંદ કર્યા, જ્યાં નિષાદરાજ, શબરી અને જટાયુ જેવા ઉપેક્ષિત પાત્રો પ્રતીક્ષા કરી રહ્યા હતા. તુલસી દ્વારા રોપાયેલા ‘રામત્વ’ના બીજને આધુનિક ભારતના જન-જાગરણના નાયકોએ પલ્લવિત કર્યા. ગાંધીજીએ ‘રામ-રાજ્ય’ની અવધારણાને સ્વાધીનતા સંગ્રામનું કેન્દ્ર બનાવ્યું, ત્યારે તેમનો ઉદ્દેશ્ય રાજકીય સ્વતંત્રતા નહીં, પરંતુ સમાજમાં વ્યાપ્ત જાતિ-પાતિ, સંપ્રદાય અને ધાર્મિક માન્યતાઓના સંઘર્ષ રૂપી ‘આધુનિક રાવણત્વ’નો અંત કરવાનો હતો. સાગર તુલ્ય આ કથન સદૈવ સ્મરણ રાખવું જોઈએ​ કુમાર વિશ્વાસે વધુમાં કહ્યું, 'અહંકારની લંકા ભલે ગમે તેટલી સુવર્ણમયી કેમ ન હોય, તે મર્યાદાના એક દીવાના સામે ટકી શકતી નથી. રામનું આગમન આ પૃથ્વી પર એટલા માટે થયું, જેથી મનુષ્ય પોતાના ભીતરની આસુરી પ્રવૃત્તિઓને જીતીને ‘મનુષ્યતા’ને પ્રાપ્ત કરી શકે. સિયાવર રામચંદ્ર કી જય.'