દુનિયાની ટોપ-100 કંપનીઓમાં એક પણ ભારતીય નહીં:રિલાયન્સ, એરટેલ અને TCS ની માર્કેટ વેલ્યુ ઘટી; શેરબજારમાં સતત ઘટાડાની અસર

માર્કેટ વેલ્યુના આધારે દુનિયાની ટોપ-100 કંપનીઓની યાદીમાં હવે ભારતની એક પણ કંપની બચી નથી. બ્લૂમબર્ગના રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ 2025ની શરૂઆત સુધી આ ગ્લોબલ યાદીમાં ભારતની ત્રણ કંપનીઓ- રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, HDFC બેંક અને TCS સામેલ હતી, પરંતુ હવે આ યાદીમાં એક પણ કંપની સામેલ નથી. ડોમેસ્ટિક શેરબજારમાં સતત ઘટાડાને કારણે આ ભારતીય કંપનીઓની વેલ્યુ ઘટી છે. દેશની સૌથી વેલ્યુએબલ કંપની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ગ્લોબલ રેન્કિંગમાં 106મા સ્થાને આવી ગઈ છે. આ કંપની 2025ની શરૂઆતમાં 57મા અને 2026ની શરૂઆતમાં 73મા સ્થાને આવી ગઈ હતી. એનવીડિયા નંબર-1, આલ્ફાબેટ બીજા અને એપલ ત્રીજા સ્થાને જ્યાં એક તરફ ભારતીય કંપનીઓ રેન્કિંગમાં પાછળ રહી ગઈ છે, ત્યાં ગ્લોબલ માર્કેટ્સમાં દુનિયાની મોટી ટેકનોલોજી કંપનીઓનું વર્ચસ્વ જળવાઈ રહ્યું છે. એનવીડિયા હાલમાં 5.33 ટ્રિલિયન ડોલર (₹513 લાખ કરોડ) ના માર્કેટ કેપ સાથે દુનિયાની સૌથી મૂલ્યવાન કંપની બની રહી છે. ત્યારબાદ આલ્ફાબેટ 4.7 ટ્રિલિયન ડોલર (₹455 લાખ કરોડ) અને એપલ 4.3 ટ્રિલિયન ડોલર (₹416 લાખ કરોડ) ના માર્કેટ કેપ સાથે બીજા અને ત્રીજા નંબર પર છે. માઇક્રોસોફ્ટ અને એમેઝોન ચોથા અને પાંચમા નંબર પર છે. ICICI, SBI અને IT સેક્ટરની કંપનીઓની રેન્કિંગ પણ ઘટી ટોપ 500માં ભારતની 15 કંપનીઓમાંથી માત્ર 9 જ બચી ગ્લોબલ માર્કેટ કેપની ટોપ 500ની યાદીમાં ભારતની કંપનીઓની સંખ્યા વર્ષ 2025ની શરૂઆતમાં 15 અને વર્ષ 2026ની શરૂઆતમાં 13 હતી, જે હવે ઘટીને માત્ર 9 રહી ગઈ છે. ઘરેલું સ્તરે પણ 100 બિલિયન ડોલરથી વધુ માર્કેટ કેપ ધરાવતી લિસ્ટેડ ભારતીય કંપનીઓનો ક્લબ પણ હવે નાનો થઈ ગયો છે. વર્ષની શરૂઆતમાં આવી લગભગ 6 કંપનીઓ હતી, જે હવે ઘટીને માત્ર 3 રહી ગઈ છે. 100 બિલિયન ડોલર ક્લબમાં માત્ર ત્રણ કંપનીઓ બચી ભારતીય બજારમાં સતત ઘટાડાને કારણે દેશના બીજા સૌથી મોટા લેન્ડર ICICI બેંક, સૌથી મોટી પબ્લિક સેક્ટર બેંક SBI અને TCSએ આ સ્ટેટસ ગુમાવી દીધું છે. હવે માત્ર રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, HDFC બેંક અને ભારતી એરટેલ છે, જેમનું માર્કેટ કેપ 100 બિલિયન ડોલરથી વધુ છે. વિદેશી રોકાણકારોની વેચવાલી અને ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતોની અસર ભારતીય બજારોમાં આ ઘટાડાની શરૂઆત 2024 ના મધ્યથી થઈ ગઈ હતી. વધુ વેલ્યુએશન, ધીમી કમાણી, રૂપિયામાં નબળાઈ અને ટ્રેડ વોરની ચિંતાઓ વચ્ચે વિદેશી રોકાણકારોના સતત વેચાણને કારણે ભારતીય શેરોમાં ઘટાડાનો લાંબો સમયગાળો શરૂ થયો. ત્યારબાદ અમેરિકા-ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષે ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોને પ્રતિ બેરલ 100 ડોલરથી ઉપર પહોંચાડી દીધી, જેનાથી મોંઘવારી વધવાનો ખતરો વધી ગયો. ગ્લોબલ બ્રોકરેજ હાઉસે પણ ભારતીય બજારનું રેટિંગ ઘટાડ્યું બજાર પર દબાણ વધવાનું એક મુખ્ય કારણ ગ્લોબલ બ્રોકરેજ હાઉસે રેટિંગ ઘટાડવું પણ રહ્યું. માર્ચમાં UBS, મોર્ગન સ્ટેનલી અને નોમુરાએ ભારતીય બજારો પર પોતાનું રેટિંગ ઘટાડ્યું છે. જેના પછી એપ્રિલમાં જેપી મોર્ગન, HSBC અને ગોલ્ડમેન સૅક્સે પણ ભારતીય બજારનું રેટિંગ ઘટાડ્યું છે. મે મહિનાના પહેલા અઠવાડિયામાં સીટી બેંક પણ આમાં જોડાઈ ગઈ. આ તમામ રિપોર્ટ્સમાં હાઈ વેલ્યુએશન પ્રીમિયમ, તેલના કારણે અર્નિંગ્સ રિસ્ક, નબળો પડતો રૂપિયો અને હાઈ-ગ્રોથ ટેકનોલોજી અને AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) સેક્ટરમાં ભારતના સીમિત એક્સપોઝરને લઈને સમાન ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન શું હોય છે? માર્કેટ કેપ કોઈપણ કંપનીના કુલ આઉટસ્ટેન્ડિંગ શેર એટલે કે તે તમામ શેર જે હાલમાં તેના શેરહોલ્ડરો પાસે છે, તેની કિંમત છે. તેની ગણતરી કંપની દ્વારા જારી કરાયેલા શેરની કુલ સંખ્યાને તેની કિંમત વડે ગુણીને કરવામાં આવે છે. તેને એક ઉદાહરણથી સમજો... ધારો કે... કંપની 'A' ના 1 કરોડ શેર માર્કેટમાં લોકોએ ખરીદ્યા છે. જો એક શેરની કિંમત 20 રૂપિયા છે, તો કંપનીની માર્કેટ વેલ્યુ 1 કરોડ x 20 એટલે કે 20 કરોડ રૂપિયા થશે. કંપનીઓની માર્કેટ વેલ્યુ શેરની કિંમતો વધવા કે ઘટવાને કારણે વધે-ઘટે છે. તેના બીજા પણ ઘણા કારણો છે... માર્કેટ કેપના ઉતાર-ચઢાવની કંપની અને રોકાણકારો પર શું અસર થાય છે? કંપની પર અસર : મોટું માર્કેટ કેપ કંપનીને બજારમાંથી ભંડોળ એકત્ર કરવામાં, લોન લેવામાં અથવા અન્ય કંપનીઓ હસ્તગત કરવામાં મદદ કરે છે. જ્યારે, નાના અથવા ઓછા માર્કેટ કેપથી કંપનીની નાણાકીય નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે. રોકાણકારો પર અસર : માર્કેટ કેપ વધવાથી રોકાણકારોને સીધો ફાયદો થાય છે. કારણ કે તેમના શેરની કિંમત વધી જાય છે. તે જ સમયે, ઘટાડાથી નુકસાન થઈ શકે છે, જેના કારણે રોકાણકારો શેર વેચવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે. ઉદાહરણ: જો TCSનું માર્કેટ કેપ ₹12.43 લાખ કરોડ વધે છે, તો રોકાણકારોની સંપત્તિ વધશે, અને કંપનીને ભવિષ્યમાં રોકાણ માટે વધુ મૂડી મળી શકે છે. પરંતુ જો માર્કેટ કેપ ઘટે છે તો તેનું નુકસાન થઈ શકે છે.