પેટ્રોલિયમ મંત્રીએ કહ્યું- ભારતમાં 76 દિવસનો ફ્યુઅલ સ્ટોક:મંત્રાલયે જણાવ્યું- તેલ કંપનીઓને દરરોજ ₹600 થી ₹700 કરોડનું નુકસાન

પેટ્રોલ-ડીઝલ પર સોમવારે (8 જૂન) પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય અને કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી તરફથી બે અલગ-અલગ નિવેદનો આવ્યા, જેના પરથી જાણવા મળે છે કે દેશમાં ઇંધણનો સ્ટોક તો છે, પરંતુ કિંમતો વધી શકે છે. એક તરફ કેન્દ્રીય મંત્રી પુરીએ કહ્યું કે ભારત પાસે હાલમાં તેના વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ, રિફાઇનરી સ્ટોક અને કોમર્શિયલ સ્ટોકને ભેગા કરીને 76 થી 80 દિવસના વપરાશ જેટલો ઇંધણનો ભંડાર ઉપલબ્ધ છે. તેમણે જણાવ્યું કે મિડલ ઇસ્ટમાં અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે વધતા તણાવ છતાં દેશનો તેલ પુરવઠો સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો લાંબા સમય સુધી ઊંચા સ્તરે રહેશે નહીં. જ્યારે, બીજી તરફ પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના એડિશનલ સેક્રેટરી પ્રવીણ ખનૂજાએ એક પ્રેસ બ્રીફિંગમાં એ પણ જણાવ્યું કે LPG સિવાય તેલ કંપનીઓ હાલમાં ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર 30 રૂપિયા અને પેટ્રોલ પર પ્રતિ લિટર 6 રૂપિયાની અંડર-રિકવરી (નુકસાન) ભોગવી રહી છે. આ કારણે કંપનીઓને દરરોજ લગભગ 600 થી 700 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. લાંબા ગાળાના યુદ્ધથી પડકારો બદલાઈ શકે છે હરદીપ સિંહ પુરીએ એ પણ સ્વીકાર્યું કે જો મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલો સંઘર્ષ અપેક્ષા કરતાં વધુ લાંબો ખેંચાય, તો પડકારો બદલાઈ શકે છે. ટૂંકા ગાળાની અડચણોને દેશ પોતાના સ્ટોક અને વૈકલ્પિક માર્ગોથી સંભાળી લેશે, પરંતુ ખૂબ લાંબા સમય સુધી ચાલનારી કટોકટી વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર વ્યાપક અસર કરી શકે છે. જોકે, સરકારી તેલ કંપનીઓ લાંબા ગાળાની સુરક્ષા માટે ઘરેલું સ્તરે ડ્રિલિંગ પ્રવૃત્તિઓને નોંધપાત્ર રીતે વધારવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે જેથી બાહ્ય આંચકાઓ પ્રત્યેની નિર્ભરતા ઓછી થઈ શકે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ બંધ થવા છતાં 30 દિવસની કટોકટીનો સામનો કરવા સક્ષમ વૈશ્વિક તેલ સપ્લાયના સૌથી મહત્વપૂર્ણ રૂટ 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' બંધ થવાની આશંકાઓ પર પેટ્રોલિયમ મંત્રીએ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત પાસે ઉપલબ્ધ સ્ટોક અને વૈકલ્પિક સોર્સિંગ (આપૂર્તિ)ની વ્યવસ્થાને કારણે દેશ કોઈપણ અસ્થાયી અવરોધનો સામનો કરવામાં સક્ષમ છે. જો આ દરિયાઈ માર્ગ લગભગ 30 દિવસ માટે બંધ પણ થઈ જાય, તો ભારત આ સ્થિતિને ખૂબ જ સરળતાથી સંભાળી શકે છે. ક્રૂડ ઓઇલ, નેચરલ ગેસ અને LPGનો 60 દિવસનો મજબૂત કવર ઉપલબ્ધ હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું કે તેમની પ્રાથમિકતા દેશમાં ક્રૂડ ઓઇલ, નેચરલ ગેસ અને એલપીજી (LPG) ત્રણેયનો ઓછામાં ઓછો 60-60 દિવસનો સ્ટોક કવર જાળવી રાખવાની છે. ભારત હાલમાં આ નિર્ધારિત મર્યાદા (થ્રેશોલ્ડ) પૂરી કરી રહ્યું છે અને ખૂબ જ આરામદાયક સ્થિતિમાં છે. સરકારે પહેલેથી જ તેની સપ્લાય વ્યવસ્થામાં વિવિધતા (ડાઇવર્સિફિકેશન) લાવવાની વ્યૂહરચના પર કામ શરૂ કરી દીધું છે. મોઝામ્બિક અને યુએઈ જેવા દેશો પાસેથી મળશે વધારાની મદદ પેટ્રોલિયમ મંત્રીના મતે, ખાડી દેશો (ગલ્ફ રિજન) સિવાયના ઉત્પાદક દેશો વૈશ્વિક સ્તરે તેલની અછતને પૂરી કરશે. તેમણે જણાવ્યું કે મોઝામ્બિકથી આવતી વધારાની ગેસ સપ્લાય ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરશે. આ ઉપરાંત, જરૂર પડ્યે વધારાનો એલપીજી કાર્ગો સુરક્ષિત કરવા માટે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ના અધિકારીઓ સાથે વાતચીત કરવામાં આવી છે, જેથી ભારતને સંકટના સમયે જરૂરી મદદ મળી શકે. 24 રિફાઇનરીઓની ક્ષમતા ભારતની સૌથી મોટી તાકાત મંત્રીએ કહ્યું કે ભારતનું એનર્જી સિક્યોરિટી ફ્રેમવર્ક માત્ર સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તેમાં રિફાઇનર્સ અને ફ્યુઅલ રિટેલર્સ પાસે રહેલી ઇન્વેન્ટરી પણ સામેલ છે. દેશમાં હાલમાં 24 રિફાઇનરીઓ કાર્યરત છે અને સરકાર સતત પોતાની રિફાઇનિંગ ક્ષમતા વધારી રહી છે. વૈશ્વિક બજારમાં થતી વધઘટ દરમિયાન આ રિફાઇનિંગ ક્ષમતા ભારતની સૌથી મોટી તાકાત બનીને ઉભરી આવે છે. દેશની ઊર્જા કંપનીઓ પણ માને છે કે શોર્ટ-ટર્મની કોઈપણ કટોકટીને સરળતાથી મેનેજ કરી શકાય છે. ઓછી કિંમતે રિઝર્વ ન ભરવાના આરોપોને ફગાવ્યા મહામારી (પેન્ડેમિક) પછી જ્યારે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ખૂબ ઓછા હતા, ત્યારે ભારતે તેના રિઝર્વને પર્યાપ્ત રીતે ન ભર્યા હોવાની ટીકાઓને મંત્રીએ સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી. તેમણે દલીલ કરી કે ફ્યુઅલ સ્ટોકનું સંચાલન એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે, જેમાં સતત સ્ટોકને રિપ્લેનિશ (ફરીથી ભરવો) અને તેનો વ્યાપારી ઉપયોગ કરવો શામેલ છે. ક્રૂડ ઓઇલને અનિશ્ચિતકાળ માટે ફક્ત સંગ્રહિત કરી શકાતું નથી; ઇન્વેન્ટરીને બજારની પરિસ્થિતિઓ અને વપરાશની જરૂરિયાતોના આધારે સક્રિય રીતે સંચાલિત કરવામાં આવે છે. એલપીજી કનેક્શન્સ 14 કરોડથી વધીને 33 કરોડને પાર પહોંચ્યા દેશના મૂળભૂત ઊર્જા માળખા (ઊર્જા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) ને મજબૂત કરવા માટે એલપીજી સ્ટોરેજ ક્ષમતા અને ઘરેલું તેલ શોધ (એક્સપ્લોરેશન) પરના ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ 2014માં દેશમાં લગભગ 14 કરોડ એલપીજી કનેક્શન હતા, જે હવે વધીને 33 કરોડથી વધુ થઈ ગયા છે. આ ઉપરાંત, આંદામાન બેસિન સહિતના વિવિધ ઘરેલું એક્સપ્લોરેશન પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણને વેગ આપવામાં આવ્યો છે.