પેટ્રોલ-ડીઝલમાં ભાવ વધારા પછી સરકારનો વધુ એક નિર્ણય:પેટ્રોલ પર નિકાસ ડ્યુટી એક લિટરે ₹3 વધારી, દેશમાં અછત રોકવા નિયમોમાં ફેરફાર

દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમતોમાં ₹3 પ્રતિ લિટર સુધીના વધારા બાદ કેન્દ્ર સરકારે તેલ કંપનીઓ માટેના નિયમોમાં ફેરફાર કર્યો છે. સરકારે પેટ્રોલની નિકાસ પર ₹3 પ્રતિ લિટરનો વિન્ડફોલ ટેક્સ લગાવ્યો છે. ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલ (ATF) પર ટેક્સ ઘટાડ્યો છે. અમેરિકા-ઇઝરાયલ અને ઇરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગઈ છે. ભારતમાં તેલની અછત ન થાય, તેથી આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ મામલા સાથે જોડાયેલા દરેક સવાલનો સરળ જવાબ સવાલ 1: સરકારે પેટ્રોલ મામલે કયો નવો નિયમ બનાવ્યો છે? જવાબ: સરકારે નક્કી કર્યું છે કે જો કોઈ ભારતીય કંપની પેટ્રોલને ભારતમાં વેચવાને બદલે અન્ય દેશોમાં નિકાસ કરશે, તો તેને સરકારને ₹3 પ્રતિ લિટરનો વધારાનો ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ શરૂ થયા પછી પહેલીવાર પેટ્રોલ પર આવો ટેક્સ લગાવવામાં આવ્યો છે, જેથી કંપનીઓ દેશની બહાર પેટ્રોલ ઓછું મોકલે. સવાલ 2: ડીઝલ અને વિમાનના ઇંધણ પર શું ફેરફાર થયો છે? જવાબ: સરકારે પેટ્રોલ પર સખ્તાઈ વધારી છે, પરંતુ ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલ (ATF)ની નિકાસ પર ટેક્સ ઘટાડી દીધો છે. ડીઝલને વિદેશ મોકલવા પર ટેક્સ ₹23 થી ઘટાડીને ₹16.5 પ્રતિ લિટર કરી દેવામાં આવ્યો છે. જ્યારે, વિમાનના ઇંધણ પર ટેક્સ ₹33 થી ઘટાડીને ₹16 પ્રતિ લિટર કરી દેવામાં આવ્યો છે. તેલ કંપનીઓ માટે હવે નિકાસ કરવી કેટલી બદલાઈ સવાલ 3: કંપનીઓ ભારતમાં તેલ વેચવાને બદલે વિદેશ શા માટે મોકલવા માંગે છે? જવાબ: આ સમયે અમેરિકા, ઇઝરાયલ અને ઇરાન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે. આ તણાવને કારણે વિશ્વભરમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત 73 ડોલરથી વધીને 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગઈ છે. જ્યારે વિદેશી બજારોમાં તેલ આટલું મોંઘું હોય છે, ત્યારે ખાનગી તેલ કંપનીઓને ભારતની સરખામણીમાં વિદેશમાં તેલ વેચવા પર વધુ નફો દેખાય છે. તેઓ વધુ કમાણીના ચક્કરમાં બધું તેલ બહાર ન મોકલી દે, તેથી સરકારે આ પગલું ભર્યું છે. સવાલ 4: પેટ્રોલ પર ટેક્સ વધારવા અને ડીઝલ પર ઘટાડવા પાછળ સરકારની શું વિચારસરણી છે? જવાબ: સરકારનો સૌથી પહેલો હેતુ એ છે કે ભારતના લોકો માટે પેટ્રોલની કોઈ અછત ન સર્જાય. પેટ્રોલ પર ટેક્સ લગાવવાથી કંપનીઓ તેને બહાર મોકલવાનું ટાળશે અને દેશમાં સપ્લાય પૂરો રહેશે. જ્યારે બીજી તરફ, ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલ પર ટેક્સ ઓછો કરીને સરકારે કંપનીઓને થોડી રાહત આપી છે, જેથી તેમનો બિઝનેસમાં પણ બેલેન્સ રહે અને તેમને ભારે નુકસાન ન થાય. સવાલ 5: આ નિર્ણયથી આપણા શહેરના પેટ્રોલ પંપો પર મળતા તેલના ભાવ પર શું અસર પડશે? જવાબ: આ નિર્ણયથી તમારા શહેરમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ન તો વધશે અને ન તો ઘટશે. નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નવો ટેક્સ ફક્ત વિદેશ મોકલવામાં આવતા તેલ પર લાગુ છે. ભારતની અંદર સામાન્ય જનતાના ઉપયોગ માટે જે પેટ્રોલ-ડીઝલ વેચાય છે, તેના ટેક્સ દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. સવાલ 6: પરંતુ શુક્રવારે સવારે જ જે પેટ્રોલ-ડીઝલ ₹3 મોંઘું થયું છે, તે શું છે? જવાબ: એક્સપોર્ટ ટેક્સ લગાવવાના આ નિર્ણયના બરાબર પહેલાં, શુક્રવારે સવારે સરકારી તેલ કંપનીઓએ દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ₹3 પ્રતિ લિટર સુધી વધારી દીધા હતા. આવું એટલા માટે થયું કારણ કે કંપનીઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાંથી મોંઘું ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવું મુશ્કેલ બની રહ્યું હતું. તે વધેલા ખર્ચની ભરપાઈ કરવા માટે ભારતમાં ભાવ વધારવામાં આવ્યા છે. આ સાથે સીએનજી (CNG) પણ ₹2 પ્રતિ કિલો મોંઘો થઈ ગયો છે. સવાલ 7: 'વિન્ડફોલ ટેક્સ' શું હોય છે, જે સરકારે પેટ્રોલ પર લગાવ્યો છે? જવાબ: આને સરળ શબ્દોમાં 'અચાનક થયેલા નફા પર લાગતો ટેક્સ' કહી શકાય છે. જ્યારે કોઈ કંપનીને પોતાની કોઈ ખાસિયતને કારણે નહીં, પરંતુ દુનિયાની પરિસ્થિતિઓ (જેમ કે યુદ્ધ કે કોઈ સંકટ)ને કારણે બેઠા બેઠા ભારે નફો થવા માંડે છે, ત્યારે સરકાર તે નફાનો એક ભાગ ટેક્સ તરીકે લઈ લે છે. આને જ વિન્ડફોલ ટેક્સ કહેવાય છે. આનો હેતુ કંપનીઓના આ જરૂરિયાત કરતાં વધુ નફાનો ઉપયોગ સામાન્ય જનતાના ફાયદા માટે કરવાનો છે. નોલેજ પાર્ટ: હોર્મુઝ રૂટ શું છે, જેના બંધ થવાથી તેલ મોંઘું થયું? સમુદ્રની વચ્ચેનો એક અત્યંત સાંકડો અને મહત્વપૂર્ણ રસ્તો છે, જે ઓમાન અને ઈરાન વચ્ચે આવેલો છે. દુનિયાનું લગભગ 20% ક્રૂડ ઓઇલ આ જ રસ્તેથી જહાજો દ્વારા અલગ-અલગ દેશોમાં જાય છે. અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધને કારણે આ રૂટ બંધ થઈ ગયો છે, જેનાથી તેલનો પુરવઠો અટકી ગયો છે અને આખી દુનિયામાં અચાનક તેલના ભાવ વધી ગયા છે.